Agricultural Policies in India – భారతదేశ వ్యవసాయ విధానాలు: భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వ్యవసాయం (Agriculture), వ్యవసాయ అనుబంధ రంగాలు (Allied Activities), భూ సంస్కరణలు (Land Reforms), హరిత విప్లవం (Green Revolution), వ్యవసాయ ధరల విధానం (Agricultural Price Policy), కనీస మద్దతు ధర (MSP), వ్యవసాయ పరపతి (Agricultural Credit), రైతు సంక్షేమ పథకాలు, ఆహార భద్రత, మార్కెటింగ్ సంస్కరణలు ముఖ్యమైన అంశాలు.
ఈ అధ్యాయంలో Agricultural Policies చరిత్ర, Land Reforms, Green Revolution, MSP, CACP, A2+FL, C2, PDS, NFSA, NABARD, KCC, PM-KISAN, PMFBY, e-NAM, PM-AASHA, PMKSY, Natural Farming, Andhra Pradesh Agricultural Policies, 2026 తాజా గణాంకాలు, Numerical Problems మరియు Practice MCQsను సమగ్రంగా అధ్యయనం చేద్దాం.
1. భారత వ్యవసాయ విధానం అంటే ఏమిటి? (Agricultural Policy)
వ్యవసాయ ఉత్పత్తి, రైతుల ఆదాయం, భూమి వినియోగం, నీటిపారుదల, వ్యవసాయ పరపతి, ధరల స్థిరత్వం, మార్కెటింగ్, ఆహార భద్రతను మెరుగుపరచడానికి ప్రభుత్వం అమలు చేసే చర్యలను Agricultural Policies అంటారు.
1.1 Objectives of Agricultural Policy
- Increase Agricultural Production.
- Improve Agricultural Productivity.
- Enhance Farmers' Income.
- Ensure Food Security.
- Promote Rural Employment.
- Provide Institutional Credit.
- Improve Irrigation Facilities.
- Reduce Agricultural Risks.
- Promote Sustainable Farming.
- Strengthen Agricultural Markets.
1.2 Agriculture and Economic Development
వ్యవసాయం ఆహార ఉత్పత్తి, పారిశ్రామిక ముడిపదార్థాలు, గ్రామీణ ఉపాధి, ఎగుమతులు, దేశీయ మార్కెట్ విస్తరణకు దోహదం చేస్తుంది.
వ్యవసాయ ఉత్పాదకత పెరిగితే Rural Income, Demand for Industrial Goods, Food Availability వంటి అంశాలపై సానుకూల ప్రభావం ఉండవచ్చు.
2. భారత వ్యవసాయ అభివృద్ధి దశలు
2.1 1950s – Land Reforms and Community Development
స్వాతంత్ర్యానంతరం భూ యాజమాన్య అసమానతలు, మధ్యవర్తుల వ్యవస్థ, తక్కువ వ్యవసాయ ఉత్పాదకత వంటి సమస్యలను పరిష్కరించడానికి భూ సంస్కరణలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.
2.2 1960s – Green Revolution
High-Yielding Varieties, Fertilisers, Irrigation, Modern Agricultural Technology ద్వారా ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తిని పెంచే ప్రయత్నాలు ప్రారంభమయ్యాయి.
2.3 1980s – Rural Credit and Diversification
Institutional Agricultural Credit, Rural Development, Livestock, Horticulture వంటి రంగాలకు ప్రాధాన్యం పెరిగింది.
2.4 Post-1991 – Agricultural Market Reforms
Trade Liberalisation, Infrastructure, Agricultural Marketing, Private Investment, Food Processing, Technology Adoption అంశాలు మరింత ప్రాధాన్యం పొందాయి.
2.5 2014 onwards – Digital and Farmer-Centric Programmes
Soil Health Cards, e-NAM, PMFBY, PM-KISAN, PMKSY, Digital Agriculture, Farmer Producer Organisations, Agriculture Infrastructure Fund వంటి కార్యక్రమాలకు ప్రాధాన్యం పెరిగింది.
3. Land Reforms – భూ సంస్కరణలు
వ్యవసాయ భూముల యాజమాన్యం, సాగుదారుల హక్కులు, భూమి పంపిణీ, భూమి నిర్వహణలో మార్పులను Land Reforms అంటారు.
3.1 Land Reforms Main Objectives
- Elimination of Exploitative Intermediaries.
- Security of Tenure.
- Equitable Land Distribution.
- Land Consolidation.
- Improvement in Agricultural Productivity.
- Reduction in Rural Inequality.
4. Abolition of Zamindari System
జమీందారీ వ్యవస్థలో రైతు, ప్రభుత్వానికి మధ్య ఉన్న మధ్యవర్తుల పాత్రను తొలగించేందుకు స్వాతంత్ర్యానంతరం వివిధ రాష్ట్రాల్లో చట్టాలు రూపొందించారు.
4.1 Main Objectives
- Remove Intermediaries.
- Strengthen Cultivators' Rights.
- Reduce Exploitative Land Relations.
- Improve Agricultural Incentives.
4.2 Limitations
చట్టాల అమలు, భూ రికార్డులు, మినహాయింపులు, స్థానిక అధికార సంబంధాలు వంటి కారణాల వల్ల భూ సంస్కరణల ఫలితాలు రాష్ట్రాలవారీగా భిన్నంగా కనిపించాయి.
5. Tenancy Reforms – కౌలు సంస్కరణలు
భూమిని కౌలుకు తీసుకుని సాగు చేసే రైతుల హక్కులను రక్షించడానికి Tenancy Reforms రూపొందించబడ్డాయి.
5.1 Important Measures
- Regulation of Rent.
- Security of Tenure.
- Protection from Arbitrary Eviction.
- Recognition of Cultivation Rights.
5.2 Challenges
Informal Tenancy, Incomplete Land Records, Limited Access to Institutional Credit వంటి సమస్యలు కౌలు రైతుల అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేయవచ్చు.
6. Land Ceiling and Consolidation
6.1 Land Ceiling
ఒక వ్యక్తి లేదా కుటుంబం కలిగి ఉండే వ్యవసాయ భూమి పరిమితిని చట్టపరంగా నిర్ణయించడం Land Ceiling.
మిగులు భూమిని అర్హులైన భూమిలేని వర్గాలకు పంపిణీ చేయడం ఒక లక్ష్యం.
6.2 Consolidation of Holdings
చిన్నచిన్న ప్రాంతాల్లో విడిపోయిన భూములను సమీకరించి సాగుకు అనుకూలంగా మార్చడం.
6.3 Fragmentation of Holdings
భూమి చిన్న ముక్కలుగా విభజించబడితే Mechanisation, Irrigation Management, Farm Efficiency వంటి అంశాల్లో సమస్యలు ఏర్పడవచ్చు.
7. Green Revolution – హరిత విప్లవం
High-Yielding Variety Seeds, Fertilisers, Irrigation, Crop Protection, Mechanisation వంటి సాంకేతికతల సమన్వయంతో వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని వేగంగా పెంచిన ప్రక్రియను Green Revolution అంటారు.
7.1 Green Revolution in India
భారతదేశంలో 1960ల మధ్యకాలం నుంచి Green Revolution పద్ధతులు విస్తృత ప్రాధాన్యం పొందాయి.
7.2 Important Personalities
Norman Borlaug: ప్రపంచ హరిత విప్లవంతో సంబంధం ఉన్న శాస్త్రవేత్త.
M. S. Swaminathan: భారతదేశంలో Green Revolution అభివృద్ధిలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించిన వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్త.
7.3 Main Components
- High-Yielding Variety Seeds.
- Assured Irrigation.
- Chemical Fertilisers.
- Plant Protection.
- Agricultural Mechanisation.
- Institutional Credit.
- Agricultural Extension Services.
7.4 Green Revolution – Main Achievements
- Higher Foodgrain Production.
- Improvement in Wheat and Rice Productivity.
- Strengthened Food Security.
- Expanded Agricultural Technology Adoption.
- Growth of Agricultural Input Industries.
7.5 Green Revolution – Limitations
- Uneven Regional Benefits.
- Greater Benefits in Well-Irrigated Areas.
- Groundwater Depletion in Some Regions.
- Soil Degradation Risks.
- Imbalanced Fertiliser Use.
- Limited Initial Coverage of Some Crops.
Graph 1: Green Revolution – Conceptual Process
8. Agricultural Price Policy – వ్యవసాయ ధరల విధానం
రైతులకు గిట్టుబాటు ధరలు, వినియోగదారులకు ఆహార లభ్యత, వ్యవసాయ మార్కెట్లలో స్థిరత్వం సాధించడానికి ప్రభుత్వం రూపొందించే ధరల సంబంధిత చర్యలను Agricultural Price Policy అంటారు.
8.1 Main Objectives
- Remunerative Prices to Farmers.
- Reduction of Distress Sales.
- Food Price Stability.
- Encouragement of Production.
- Food Security.
- Crop Diversification.
8.2 Important Price Concepts
Market Price: మార్కెట్లో డిమాండ్, సరఫరా ఆధారంగా ఏర్పడే ధర.
Minimum Support Price (MSP): ప్రభుత్వం ప్రకటించే కనీస మద్దతు ధర.
Procurement Price: ప్రభుత్వ సంస్థలు కొనుగోలు చేసే వ్యవస్థలో వర్తించే ధర.
Issue Price: ప్రభుత్వ ఆహార పంపిణీ వ్యవస్థలో వినియోగదారులకు వర్తించే ధర.
Fair and Remunerative Price (FRP): చెరకు సంబంధిత ధర నిర్ణయ విధానంలో ఉపయోగించే ముఖ్యమైన ధర.
9. Minimum Support Price (MSP)
Minimum Support Price అనేది నిర్ణీత వ్యవసాయ పంటలకు ప్రభుత్వం ప్రకటించే మద్దతు ధర.
9.1 MSP నిర్ణయించే సంస్థ
Commission for Agricultural Costs and Prices (CACP) సిఫారసుల ఆధారంగా, రాష్ట్రాలు మరియు సంబంధిత కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖల అభిప్రాయాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని కేంద్ర ప్రభుత్వం MSPలను నిర్ణయిస్తుంది.
9.2 MSP Final Approval
Cabinet Committee on Economic Affairs (CCEA) MSPల పెంపునకు సంబంధించిన ప్రధాన నిర్ణయాలను ఆమోదిస్తుంది.
9.3 MSP Covered Crops
భారతదేశంలో 22 Mandated Cropsకు MSP నిర్ణయిస్తారు.
- 14 Kharif Crops.
- 6 Rabi Crops.
- 2 Commercial Crops – Jute and Copra.
చెరకుకు ప్రత్యేకంగా Fair and Remunerative Price (FRP) ప్రకటిస్తారు.
10. Commission for Agricultural Costs and Prices (CACP)
CACP వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల ధరలపై ప్రభుత్వానికి సిఫారసులు చేసే సంస్థ.
10.1 Full Form
Commission for Agricultural Costs and Prices.
10.2 Role of CACP
- Analyse Cost of Cultivation.
- Study Demand and Supply.
- Examine Domestic and International Prices.
- Consider Inter-Crop Price Parity.
- Evaluate Agricultural Terms of Trade.
- Recommend Minimum Support Prices.
10.3 CACP vs CCEA
CACP: MSPలకు సిఫారసులు చేస్తుంది.
CCEA: ప్రభుత్వ MSP నిర్ణయాలను ఆమోదిస్తుంది.
11. Cost of Cultivation – A2, A2+FL and C2
11.1 A2 Cost
రైతు సాగుకు వాస్తవంగా చెల్లించే వ్యయాలను A2 Costలో పరిగణిస్తారు.
విత్తనాలు, ఎరువులు, కూలీలు, డీజిల్, యంత్రాల వినియోగం, కౌలు భూమి చెల్లింపులు వంటి అంశాలు ఇందులో ఉండవచ్చు.
11.2 A2+FL Cost
A2 Costకు కుటుంబ సభ్యులు వ్యవసాయ పనిలో అందించిన శ్రమకు అంచనా విలువను జోడిస్తారు.
11.3 C2 Cost
C2 అనేది విస్తృత సమగ్ర సాగు వ్యయ కొలమానం. A2+FLతో పాటు సొంత భూమి అద్దె విలువ, స్వంత స్థిర మూలధనంపై వడ్డీ వంటి అంశాలను పరిగణిస్తుంది.
11.4 MSP and Cost Formula
ప్రస్తుత MSP విధానంలో All-India Weighted Average Cost of Productionపై కనీసం 50% Margin కల్పించే సూత్రానికి ప్రాధాన్యం ఉంది.
ఈ సూత్రాన్ని C2 Costపై 50% Margin అని అర్థం చేసుకోకూడదు.
11.5 Numerical Example
Production Cost = ₹2,000 per quintal అయితే:
MSP Benchmark = ₹3,000 per Quintal
12. Kharif MSP – Marketing Season 2026–27
మే 13, 2026న ఆమోదించిన Kharif Marketing Season 2026–27 MSPలు:
| Crop | MSP (₹/Quintal) |
|---|---|
| Paddy – Common | 2,441 |
| Paddy – Grade A | 2,461 |
| Jowar – Hybrid | 4,023 |
| Bajra | 2,900 |
| Maize | 2,410 |
| Ragi | 5,205 |
| Tur / Arhar | 8,450 |
| Moong | 8,780 |
| Urad | 8,200 |
| Groundnut-in-Shell | 7,517 |
| Soyabean – Yellow | 5,708 |
| Sunflower Seed | 8,343 |
| Sesamum | 10,346 |
| Nigerseed | 10,052 |
| Cotton – Medium Staple | 8,267 |
| Cotton – Long Staple | 8,667 |
వరి, పత్తి, జొన్నల వంటి కొన్ని పంటలకు Grade లేదా Variety ఆధారంగా వేర్వేరు ధరలు ఉన్నాయి. మొత్తం 14 Kharif Crop Groupsకు MSP ప్రకటించబడింది.
Graph 2: Selected Kharif MSP – 2026–27
Paddy: Common; Cotton: Medium Staple.
Kharif Marketing Season 2026–27.
13. Latest Rabi MSP – Marketing Season 2027–28
సెప్టెంబర్ 30, 2026న కేంద్ర ప్రభుత్వం Rabi Marketing Season 2027–28 కోసం ఆరు పంటల MSPలను ఆమోదించింది.
| Rabi Crop | MSP 2026–27 | MSP 2027–28 | Increase |
|---|---|---|---|
| Wheat | ₹2,585 | ₹2,610 | ₹25 |
| Barley | ₹2,150 | ₹2,286 | ₹136 |
| Gram | ₹5,875 | ₹5,958 | ₹83 |
| Lentil / Masur | ₹7,000 | ₹7,390 | ₹390 |
| Rapeseed & Mustard | ₹6,200 | ₹6,613 | ₹413 |
| Safflower | ₹6,540 | ₹7,215 | ₹675 |
అన్ని MSPలు క్వింటాలుకు రూపాయల్లో ఉన్నాయి.
Graph 3: Rabi MSP – 2027–28
Rabi Marketing Season 2027–28; approved September 2026.
14. MSP – Numerical Problems
14.1 MSP Margin
Cost of Production ₹1,627; MSP ₹2,441 అయితే:
= 2441 − 1627
Margin = ₹814 per Quintal
14.2 Margin Percentage
Margin ≈ 50.03%
ఇది 2026–27 Common Paddy MSP, ప్రభుత్వ అంచనా Production Cost ఆధారంగా చేసిన ఉదాహరణ. Actual Farm Profitతో సమానం కాదు.
14.3 MSP Revenue
ఒక రైతు 40 క్వింటాళ్ల వరిని ₹2,441 MSP వద్ద విక్రయిస్తే:
= 40 × 2441
Revenue = ₹97,640
ఇది Gross Revenue. Net Profitను తెలుసుకోవాలంటే సాగు, ఇతర సంబంధిత వ్యయాలను తీసివేయాలి.
15. MSP Advantages and Limitations
15.1 Advantages
- Price Support to Farmers.
- Reduction in Distress Sales where Procurement Works.
- Production Incentives.
- Support for Foodgrain Procurement.
- Reduction in Certain Price Risks.
15.2 Limitations
- MSP Announcement does not guarantee purchase of every farmer's produce.
- Unequal Procurement Access.
- Regional Differences in Market Infrastructure.
- Storage and Transport Constraints.
- Crop Concentration Risks.
- Possible Environmental Pressures.
16. PM-AASHA – Agricultural Price Support
Pradhan Mantri Annadata Aay Sanrakshan Abhiyan (PM-AASHA) రైతులకు గిట్టుబాటు ధరలు కల్పించడానికి ఏర్పాటు చేసిన ధరల మద్దతు కార్యక్రమం.
16.1 Launch
September 2018.
16.2 Main Components
- Price Support Scheme (PSS).
- Price Stabilization Fund (PSF).
- Price Deficiency Payment Scheme (PDPS).
- Market Intervention Scheme (MIS).
16.3 Price Support Scheme
పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, Copra వంటి పంటల కొనుగోలుకు ప్రభుత్వ మద్దతు అందించే విధానం.
16.4 Price Deficiency Payment
నిర్దిష్ట షరతుల ప్రకారం MSP, మార్కెట్ ధర మధ్య వ్యత్యాసాన్ని రైతుకు పరిహార రూపంలో అందించే విధాన నమూనా.
16.5 PM-AASHA Allocation 2026–27
2026–27 బడ్జెట్‌లో PM-AASHAకు ₹7,200 కోట్లు కేటాయించారు.
17. Public Distribution System (PDS)
ప్రజలకు ముఖ్యమైన ఆహార ధాన్యాలను ప్రభుత్వ పంపిణీ వ్యవస్థ ద్వారా అందించడాన్ని Public Distribution System అంటారు.
17.1 PDS Objectives
- Food Security.
- Access to Essential Foodgrains.
- Protection of Vulnerable Households.
- Support during Food Supply Shocks.
17.2 Food Corporation of India (FCI)
Food Corporation of India 1965లో ఏర్పడింది. Foodgrain Procurement, Storage, Movement, Distribution Support వంటి కార్యకలాపాల్లో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది.
17.3 Targeted Public Distribution System (TPDS)
1997లో TPDSను ప్రవేశపెట్టారు. లక్ష్యంగా గుర్తించిన కుటుంబాలకు ఆహార ధాన్యాలు పంపిణీ చేయడం దీని ఉద్దేశం.
18. National Food Security Act, 2013
National Food Security Act (NFSA), 2013 అర్హులైన ప్రజలకు ఆహార ధాన్యాల చట్టబద్ధ హక్కులను కల్పించే వ్యవస్థ.
18.1 Population Coverage
- Up to 75% of Rural Population.
- Up to 50% of Urban Population.
18.2 Priority Households (PHH)
అర్హులైన Priority Household సభ్యులకు నెలకు ఒక వ్యక్తికి 5 కిలోల ఆహార ధాన్యాల Entitlement ఉంటుంది.
18.3 Antyodaya Anna Yojana (AAY)
అర్హులైన AAY కుటుంబానికి నెలకు 35 కిలోల ఆహార ధాన్యాల Entitlement ఉంటుంది.
19. Agricultural Credit – వ్యవసాయ పరపతి
రైతులు విత్తనాలు, ఎరువులు, యంత్రాలు, నీటిపారుదల, ఇతర వ్యవసాయ అవసరాల కోసం పొందే రుణాలను Agricultural Credit అంటారు.
19.1 Short-Term Credit
విత్తనాలు, ఎరువులు, సాగు నిర్వహణ వంటి Seasonal Production Requirementsకు అవసరమయ్యే రుణాలు.
19.2 Medium-Term Credit
వ్యవసాయ పరికరాలు, కొన్ని అభివృద్ధి కార్యకలాపాలకు అవసరమయ్యే మధ్యకాలిక రుణాలు.
19.3 Long-Term Credit
Irrigation Projects, Land Development, Large Agricultural Machinery వంటి దీర్ఘకాలిక పెట్టుబడులకు రుణాలు.
19.4 Institutional Credit Sources
- Commercial Banks.
- Regional Rural Banks (RRBs).
- Cooperative Credit Institutions.
- NABARD Refinance Support.
19.5 Non-Institutional Sources
- Moneylenders.
- Traders.
- Relatives and Informal Sources.
20. NABARD – National Bank for Agriculture and Rural Development
20.1 Establishment
NABARD 12 July 1982న ఏర్పడింది.
20.2 Headquarters
Mumbai.
20.3 Main Functions
- Rural Credit Refinance.
- Agricultural Development Finance.
- Rural Infrastructure Support.
- Supervisory and Development Functions.
- Support to Cooperatives and Rural Financial Institutions.
- Financial Inclusion.
20.4 NABARD and RBI
NABARD వ్యవసాయ, గ్రామీణ అభివృద్ధికి ప్రత్యేకమైన Development Financial Institution. RBI దేశ Monetary Policy, Banking Regulationతో సంబంధం కలిగిన కేంద్ర బ్యాంకు.
21. Kisan Credit Card (KCC)
Kisan Credit Card Scheme 1998లో ప్రవేశపెట్టబడింది.
21.1 Objectives
- Timely Agricultural Credit.
- Simplified Access to Crop Loans.
- Support for Cultivation Expenses.
- Post-Harvest Requirements.
- Credit for Eligible Allied Activities.
21.2 KCC Progress
ఆగస్టు 3, 2026కు అందుబాటులో ఉన్న అధికారిక సమాచారం ప్రకారం 2025–26లో దేశవ్యాప్తంగా సుమారు 7.28 కోట్ల Operational KCC Accounts నమోదయ్యాయి.
Outstanding Amount సుమారు ₹10.08 లక్షల కోట్లు.
22. PM-KISAN – Pradhan Mantri Kisan Samman Nidhi
PM-KISAN రైతు కుటుంబాలకు ఆదాయ మద్దతు అందించే Central Sector Scheme.
22.1 Effective Date
1 December 2018 నుంచి అమలుగా పరిగణించబడుతుంది; February 2019లో ప్రారంభించబడింది.
22.2 Financial Assistance
అర్హులైన Landholding Farmer Familyకు సంవత్సరానికి ₹6,000.
22.3 Installments
సంవత్సరానికి మూడు విడతలుగా ఒక్కో విడతలో ₹2,000 చొప్పున Direct Benefit Transfer ద్వారా చెల్లిస్తారు.
Annual Assistance = ₹6,000
22.4 Eligibility
అర్హులైన భూ యాజమాన్య రైతు కుటుంబాలకు వర్తిస్తుంది. Scheme Exclusion Categories ప్రకారం కొన్ని వర్గాలు మినహాయించబడతాయి.
22.5 Latest Policy Update
July 31, 2026న కేంద్ర మంత్రివర్గం PM-KISANను 2026–27 నుంచి 2030–31 వరకు కొనసాగించడానికి ₹3.15 లక్షల కోట్ల ఆర్థిక కేటాయింపును ఆమోదించింది.
23. PMFBY – Pradhan Mantri Fasal Bima Yojana
పంట నష్టం వల్ల ఏర్పడే ఆర్థిక ప్రమాదాలను తగ్గించేందుకు PMFBY Crop Insurance Schemeను 2016లో ప్రారంభించారు.
23.1 Objectives
- Crop Loss Risk Protection.
- Financial Stability for Farmers.
- Encouragement of Agricultural Investment.
- Reduction of Weather-Related Risks.
23.2 Farmer Premium Rates
| Crop Category | Maximum Farmer Premium |
|---|---|
| Kharif Foodgrain & Oilseed Crops | 2% |
| Rabi Foodgrain & Oilseed Crops | 1.5% |
| Annual Commercial & Horticultural Crops | 5% |
ఈ శాతాలు Maximum Farmer Premium. Actuarial Premium Rate తక్కువగా ఉంటే తక్కువ రేటు వర్తించవచ్చు.
23.3 Numerical Example
Kharif Crop Sum Insured ₹1,00,000 అయితే 2% Farmer Premium:
Farmer Premium = ₹2,000
23.4 Scheme Implementation
నిర్దిష్ట పంట, ప్రాంతం, సీజన్‌కు సంబంధించిన ప్రభుత్వ Notification, Scheme Guidelines ఆధారంగా Insurance Coverage, Claims నిర్ణయించబడతాయి.
24. Pradhan Mantri Krishi Sinchayee Yojana (PMKSY)
Pradhan Mantri Krishi Sinchayee Yojana 2015లో ప్రారంభించబడింది.
24.1 Main Objectives
- Improve Irrigation Access.
- Enhance Water Use Efficiency.
- Encourage Micro Irrigation.
- Support Sustainable Water Management.
24.2 Per Drop More Crop
Drip Irrigation, Sprinkler Irrigation వంటి పద్ధతుల ద్వారా నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం.
24.3 Water Productivity
Example: Output 5,000 kg; Water Used 2,000 cubic metres.
Water Productivity = 2.5 kg/m³
25. PM-KUSUM – Agricultural Solar Energy
Pradhan Mantri Kisan Urja Suraksha evam Utthaan Mahabhiyan (PM-KUSUM) వ్యవసాయంలో Solar Energy వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించే కార్యక్రమం.
25.1 Main Components
- Decentralised Renewable Power Plants.
- Standalone Solar Agricultural Pumps.
- Solarisation of Grid-Connected Agricultural Pumps and Feeders.
25.2 Benefits
Renewable Energy, Reduced Dependence on Conventional Energy, Agricultural Energy Security వంటి ప్రయోజనాలు కలుగవచ్చు.
26. e-NAM – National Agriculture Market
e-NAM ఒక Electronic Agricultural Trading Platform.
26.1 Launch
14 April 2016.
26.2 Main Objectives
- Transparent Price Discovery.
- Competitive Agricultural Trading.
- Market Integration.
- Digital Bidding.
- Quality Assaying.
- Electronic Payments.
26.3 Progress – March 2026
| Indicator | Value |
|---|---|
| Integrated Mandis | 1,656 |
| Registered Farmers | Over 1.80 Crore |
| Registered Traders | 2.73 Lakh |
| Registered FPOs | 4,724 |
| Cumulative Trade Value | ₹4.84 Lakh Crore |
27. Agricultural Marketing Reforms
27.1 Agricultural Produce Market Committees (APMCs)
రాష్ట్ర వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ చట్టాల కింద వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల విక్రయ వ్యవస్థలను నియంత్రించే కమిటీలు APMCs.
27.2 Farmer Producer Organisations (FPOs)
రైతులు సమూహంగా ఏర్పడి Input Procurement, Collective Marketing, Processing, Value Addition వంటి కార్యకలాపాలు నిర్వహించడానికి FPOs ఉపయోగపడతాయి.
27.3 Warehousing
శాస్త్రీయ నిల్వ సదుపాయాల ద్వారా Post-Harvest Lossesను తగ్గించి మార్కెటింగ్ అవకాశాలను మెరుగుపరచవచ్చు.
27.4 Cold Chain
Fruits, Vegetables, Dairy, Fisheries వంటి త్వరగా పాడయ్యే ఉత్పత్తుల నాణ్యతను కాపాడటానికి Cold Chain Infrastructure అవసరం.
27.5 Food Processing
వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు Value Addition పెంచి Market Opportunities, Employment, Exportsను ప్రోత్సహిస్తుంది.
28. Agriculture Infrastructure Fund (AIF)
Agriculture Infrastructure Fund 2020లో ప్రారంభించబడిన వ్యవసాయ మౌలిక సదుపాయాల Financing Facility.
28.1 Major Focus Areas
- Post-Harvest Infrastructure.
- Warehouses.
- Cold Storage.
- Primary Processing Centres.
- Community Farming Assets.
- Farmer Producer Organisations.
28.2 Programme Progress
March 2026 వరకు AIF కింద సుమారు 1.68 లక్షల Projectsకు ₹84,202 కోట్ల రుణాలు మంజూరైనట్లు నమోదైంది.
ఈ కార్యక్రమం ద్వారా సుమారు ₹1.33 లక్షల కోట్ల పెట్టుబడులు సమీకరించబడినట్లు నివేదించారు.
29. Soil Health Card Scheme
Soil Health Card Scheme 2015లో ప్రారంభించబడింది.
29.1 Objectives
- Assess Soil Nutrients.
- Promote Balanced Fertiliser Use.
- Improve Soil Health.
- Reduce Unnecessary Input Costs.
- Support Sustainable Agriculture.
29.2 Soil Health Card
భూమిలోని పోషకాల స్థితి, ఎరువుల వినియోగ సూచనలు అందించడానికి ఉపయోగించే సాధనం.
29.3 Scheme Progress
July 2026 వరకు దేశవ్యాప్తంగా సుమారు 26.09 కోట్ల Soil Health Cards జారీ చేయబడ్డాయి.
30. Organic Farming and Natural Farming
30.1 Organic Farming
నిర్దిష్ట Organic Standards ప్రకారం వ్యవసాయం నిర్వహించడాన్ని Organic Farming అంటారు.
30.2 Natural Farming
స్థానిక వనరుల వినియోగం, పర్యావరణ అనుకూల సాగు పద్ధతులు, Input Cost Reductionకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చే వ్యవసాయ విధానాల సమాహారం.
30.3 Important Schemes
- Paramparagat Krishi Vikas Yojana (PKVY).
- Mission Organic Value Chain Development for North Eastern Region.
- National Mission on Natural Farming.
30.4 Major Benefits
- Improvement in Soil Management.
- Potential Reduction in Certain Input Costs.
- Conservation of Biodiversity.
- Reduced Chemical Dependence where Appropriate.
అయితే Yield, Profitability, Labour Requirements, Transition Costs వంటి ఫలితాలు పంట, ప్రాంతం, పద్ధతి ఆధారంగా మారవచ్చు.
31. Union Budget 2026–27 – Agriculture
2026–27 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో వ్యవసాయం, రైతు సంక్షేమం, అధిక విలువ పంటలు, Digital Agriculture, Technology, Agricultural Infrastructure వంటి అంశాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.
31.1 Ministry Budget Allocation
| Department | 2026–27 BE |
|---|---|
| Agriculture and Farmers Welfare | ₹1,30,561 Crore |
| Agricultural Research and Education | ₹9,967 Crore |
| Total Ministry Allocation | ₹1,40,529 Crore |
ఇవి Budget Estimates. విభాగాల గణాంకాల్లో Rounding కారణంగా చిన్న తేడాలు ఉండవచ్చు.
31.2 High-Value Agriculture
Coconut, Cashew, Cocoa, Sandalwood, Nuts వంటి High-Value Cropsపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టారు.
31.3 Coconut Promotion Scheme
పాత, తక్కువ దిగుబడి ఇచ్చే కొబ్బరి తోటల పునరుద్ధరణ, Quality Planting Material, Productivity Improvement వంటి అంశాలకు మద్దతు ప్రతిపాదించారు.
31.4 Cashew and Cocoa Programmes
Domestic Production, Processing, Export Competitivenessను పెంచడానికి ప్రత్యేక కార్యక్రమాలను ప్రతిపాదించారు.
31.5 Bharat-VISTAAR
Virtually Integrated System to Access Agricultural Resources.
AgriStack, ICAR Agricultural Practices, Artificial Intelligence ఆధారంగా రైతులకు Multilingual, Personalised Agricultural Advisory అందించే సాధనంగా Budget 2026–27లో ప్రతిపాదించబడింది.
32. Andhra Pradesh Agricultural Policies – APPSC Special
ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వ్యవసాయం, ఉద్యాన పంటలు, పశుసంవర్ధక రంగం, Fisheries and Aquaculture, Irrigation, Food Processing, Farmer Welfare Schemes ముఖ్యమైనవి.
32.1 Main Agricultural Activities
- Paddy Cultivation.
- Groundnut and Other Oilseeds.
- Pulses.
- Commercial Crops.
- Horticulture.
- Dairy and Livestock.
- Fisheries and Aquaculture.
32.2 Regional Agricultural Differences
Coastal Areas: Irrigated Agriculture, Aquaculture, Horticulture, Food Processing.
Rayalaseema: Dryland Agriculture, Groundnut, Horticulture, Water Management.
North Andhra: Agriculture, Horticulture, Tribal Area Development, Fishing and Allied Activities.
ఇవి విస్తృత ప్రాంతీయ లక్షణాలు మాత్రమే. జిల్లా, మండలాల పరిస్థితులు భిన్నంగా ఉండవచ్చు.
33. Annadata Sukhibhava – Andhra Pradesh
అన్నదాత సుఖీభవ ఆంధ్రప్రదేశ్ రైతుల ఆదాయానికి మద్దతు అందించేందుకు రూపొందించిన పథకం.
33.1 Financial Assistance
ప్రస్తుత పథక నిర్మాణం ప్రకారం అర్హులైన రైతు కుటుంబానికి:
AP Annadata Sukhibhava = ₹14,000 per Year
Total Annual Support = ₹20,000
33.2 Main Objectives
- Farmer Income Support.
- Support for Agricultural Inputs.
- Improvement in Financial Stability.
- Reduction in Immediate Cultivation Financing Stress.
33.3 Important Clarification
₹20,000 మొత్తం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఒక్కటే అందించే సహాయం కాదు. ఇందులో కేంద్ర PM-KISAN ₹6,000, AP రాష్ట్ర భాగం ₹14,000 ఉన్నాయి.
అర్హతలు, Beneficiary Verification, Land and Farmer Records, Government Guidelines ఆధారంగా ప్రయోజనాలు వర్తిస్తాయి.
34. AP Budget 2026–27 – Agriculture and Irrigation
| Sector / Scheme | 2026–27 BE |
|---|---|
| Agriculture and Allied Activities | ₹14,433 Crore |
| Annadata Sukhibhava | ₹6,600 Crore |
| PM Rashtriya Krishi Vikas Yojana-related Schemes | ₹1,365 Crore |
| Irrigation and Flood Control | ₹16,734 Crore |
| Polavaram Project | ₹6,105 Crore |
ఈ పట్టికలో Scheme Allocations సంబంధిత Sector Allocationsలో భాగంగా ఉండవచ్చు. వాటిని Sector Totalకు అదనంగా కలపకూడదు.
Graph 4: AP Agriculture Budget Comparison
RE = Revised Estimates; BE = Budget Estimates.
34.1 Budget Allocation Growth
Increase = ₹1,425 Crore
Growth ≈ 10.95%
35. Andhra Pradesh Irrigation and Agricultural Infrastructure
35.1 Irrigation Development
ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయంలో Irrigation, Water Storage, Canal Systems, Micro Irrigation, Groundwater Managementకు ప్రాధాన్యం ఉంది.
35.2 Polavaram Project
Polavaram రాష్ట్ర Irrigation, Water Resource Managementకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన Multipurpose Project.
35.3 Micro Irrigation
Drip, Sprinkler పద్ధతులు తక్కువ నీటితో సమర్థవంతంగా సాగు చేయడానికి సహాయపడవచ్చు.
35.4 Agricultural Marketing
Rythu Bazaars, Agricultural Market Yards, Procurement Centres, Digital Platforms ద్వారా రైతులకు మార్కెట్ ప్రాప్యత మెరుగుపరచడానికి అవకాశం ఉంది.
35.5 Crop and Farmer Records
Digital Crop Records, Cultivation Registration, Land Information వ్యవసాయ సేవలు, పంటల అంచనాలు, పథకాల అమలుకు ఉపయోగపడతాయి.
36. Andhra Pradesh – Major Agricultural Challenges
- Rainfall Variability.
- Water Stress in Dryland Regions.
- Small and Fragmented Landholdings.
- Climate Change Risks.
- Crop Pest and Disease Risks.
- Post-Harvest Losses.
- Market Price Volatility.
- Informal Tenancy.
- Access to Institutional Credit.
36.1 Policy Measures
Efficient Irrigation, Climate-Resilient Crops, Weather Advisory, Crop Insurance, Agricultural Extension, Farmer Producer Organisations, Value Addition, Market Access వంటి చర్యలు అవసరం.
37. Sustainable Agricultural Development
భవిష్యత్ తరాల వనరులను దెబ్బతీయకుండా Agricultural Productivity, Farmer Income, Food Securityను మెరుగుపరచే విధానాన్ని Sustainable Agriculture అంటారు.
37.1 Main Components
- Soil Conservation.
- Water Conservation.
- Integrated Pest Management.
- Climate-Resilient Crops.
- Efficient Fertiliser Use.
- Crop Diversification.
- Renewable Energy.
- Post-Harvest Loss Reduction.
37.2 Precision Agriculture
Sensors, Satellite Data, Drones, Artificial Intelligence, Soil Testing వంటి సాంకేతికతలను ఉపయోగించి సాగు నిర్ణయాలను మెరుగుపరచే విధానాలను Precision Agriculture అంటారు.
37.3 Farmer Advisory Services
Weather Forecast, Soil Conditions, Pest Alerts, Market Prices ఆధారంగా రైతులకు సమాచారం అందించడం వల్ల వ్యవసాయ నిర్ణయాల నాణ్యత మెరుగుపడవచ్చు.
38. Agricultural Policy – Important Numerical Formulas
38.1 Crop Yield
38.2 Cropping Intensity
38.3 MSP Margin
38.4 Agricultural Income
38.5 Agricultural Growth Rate
38.6 Irrigation Coverage Ratio
39. Numerical Problems – Examination Practice
39.1 Cropping Intensity
Gross Cropped Area = 150 Hectares; Net Sown Area = 100 Hectares.
Cropping Intensity = 150%
39.2 Agricultural Yield
Total Production = 2,400 Tonnes; Area = 600 Hectares.
Yield = 4 Tonnes per Hectare
39.3 Farm Net Income
Gross Revenue = ₹2,50,000; Total Relevant Costs = ₹1,65,000.
Net Farm Income = ₹85,000
39.4 Agricultural Growth
Previous Production = 200 Tonnes; Current Production = 230 Tonnes.
Growth = 15%
39.5 Irrigation Coverage
Net Irrigated Area = 80 Hectares; Net Sown Area = 125 Hectares.
Irrigation Coverage = 64%
40. Practice MCQs – 30 Important Questions
Q1. Land Reforms ప్రధాన లక్ష్యం ఏది?
A) Equitable Land Relations
B) Higher Import Duties
C) Only Money Supply Expansion
D) Foreign Exchange Management
Answer: A) Equitable Land Relations
Q2. Abolition of Intermediaries ఏ సంస్కరణకు సంబంధించినది?
A) Land Reforms
B) Monetary Reforms
C) Trade Reforms
D) Banking Regulation
Answer: A) Land Reforms
Q3. భారతదేశ Green Revolutionతో సంబంధం ఉన్న శాస్త్రవేత్త ఎవరు?
A) M. S. Swaminathan
B) A. W. Phillips
C) Corrado Gini
D) David Ricardo
Answer: A) M. S. Swaminathan
Q4. Green Revolutionలో ప్రధానంగా ఉపయోగించిన సాంకేతికత ఏది?
A) HYV Seeds and Irrigation
B) Only Trade Barriers
C) Only Monetary Expansion
D) Only Urbanisation
Answer: A
Q5. MSP పూర్తి రూపం ఏమిటి?
A) Minimum Support Price
B) Maximum Supply Price
C) Market Subsidy Programme
D) Minimum Selling Profit
Answer: A) Minimum Support Price
Q6. CACP పూర్తి రూపం ఏది?
A) Commission for Agricultural Costs and Prices
B) Central Agricultural Credit Programme
C) Committee for Agricultural Capital Planning
D) Commission for Agro Commerce Policy
Answer: A
Q7. MSP ప్రకటించే Mandated Crops మొత్తం ఎన్ని?
A) 14
B) 18
C) 22
D) 30
Answer: C) 22
Q8. MSP Kharif Crops సంఖ్య ఎంత?
A) 6
B) 10
C) 14
D) 22
Answer: C) 14
Q9. Sugarcaneకు ప్రత్యేకంగా ఉపయోగించే ధర ఏది?
A) FRP
B) CPI
C) WPI
D) GDP Deflator
Answer: A) FRP
Q10. Kharif 2026–27 Paddy (Common) MSP ఎంత?
A) ₹2,369
B) ₹2,410
C) ₹2,441
D) ₹2,610
Answer: C) ₹2,441
Q11. Rabi 2027–28 Wheat MSP ఎంత?
A) ₹2,500
B) ₹2,585
C) ₹2,610
D) ₹2,900
Answer: C) ₹2,610
Q12. Rabi 2027–28లో Mustard MSP ఎంత?
A) ₹5,958
B) ₹6,200
C) ₹6,613
D) ₹7,390
Answer: C) ₹6,613
Q13. A2+FLలో FL దేనిని సూచిస్తుంది?
A) Family Labour
B) Foreign Loans
C) Fixed Land
D) Farm Loss
Answer: A) Family Labour
Q14. Cost = ₹2,000; MSP = ₹3,000 అయితే Margin Percentage ఎంత?
A) 25%
B) 40%
C) 50%
D) 100%
Answer: C) 50%
Solution: [(3000−2000)/2000] × 100 = 50%.
Q15. NABARD స్థాపన సంవత్సరం ఏది?
A) 1965
B) 1975
C) 1982
D) 1991
Answer: C) 1982
Q16. NABARD Headquarters ఎక్కడ ఉంది?
A) New Delhi
B) Mumbai
C) Hyderabad
D) Chennai
Answer: B) Mumbai
Q17. Kisan Credit Card Scheme ప్రారంభ సంవత్సరం ఏది?
A) 1982
B) 1991
C) 1998
D) 2016
Answer: C) 1998
Q18. PM-KISANలో వార్షిక కేంద్ర సహాయం ఎంత?
A) ₹2,000
B) ₹4,000
C) ₹6,000
D) ₹10,000
Answer: C) ₹6,000
Q19. PM-KISANలో సాధారణంగా సంవత్సరానికి ఎన్ని విడతలు ఉంటాయి?
A) 2
B) 3
C) 4
D) 6
Answer: B) 3
Q20. PMFBY ప్రారంభ సంవత్సరం ఏది?
A) 2005
B) 2010
C) 2016
D) 2023
Answer: C) 2016
Q21. PMFBYలో Kharif Foodgrain Crops Farmer Premium గరిష్ఠం ఎంత?
A) 1%
B) 1.5%
C) 2%
D) 5%
Answer: C) 2%
Q22. PMFBYలో Rabi Foodgrain Crops Farmer Premium గరిష్ఠం ఎంత?
A) 1.5%
B) 2%
C) 3%
D) 5%
Answer: A) 1.5%
Q23. National Food Security Act సంవత్సరం ఏది?
A) 1997
B) 2005
C) 2013
D) 2016
Answer: C) 2013
Q24. NFSA కింద Priority Household సభ్యునికి నెలకు ఎంత Foodgrain Entitlement ఉంది?
A) 3 kg
B) 5 kg
C) 10 kg
D) 35 kg per person
Answer: B) 5 kg
Q25. Antyodaya Anna Yojanaలో కుటుంబానికి నెలకు Foodgrain Entitlement ఎంత?
A) 5 kg
B) 10 kg
C) 20 kg
D) 35 kg
Answer: D) 35 kg
Q26. e-NAM ప్రారంభమైన సంవత్సరం ఏది?
A) 2010
B) 2014
C) 2016
D) 2020
Answer: C) 2016
Q27. PMKSYలో Per Drop More Crop దేనికి సంబంధించినది?
A) Water Use Efficiency
B) Inflation Control
C) Foreign Trade
D) Banking Regulation
Answer: A) Water Use Efficiency
Q28. ఆంధ్రప్రదేశ్ అన్నదాత సుఖీభవ + కేంద్ర PM-KISAN కలిపి అర్హులైన రైతు కుటుంబానికి వార్షిక సహాయం ఎంత?
A) ₹6,000
B) ₹12,000
C) ₹14,000
D) ₹20,000
Answer: D) ₹20,000
Q29. AP Budget 2026–27లో Agriculture and Allied Activities Allocation ఎంత?
A) ₹6,600 Crore
B) ₹12,000 Crore
C) ₹14,433 Crore
D) ₹20,610 Crore
Answer: C) ₹14,433 Crore
Q30. Bharat-VISTAAR ఏ అంశానికి సంబంధించిన ప్రతిపాదన?
A) AI-Based Agricultural Advisory
B) Monetary Policy
C) Import Licensing
D) Foreign Exchange Reserves
Answer: A) AI-Based Agricultural Advisory
41. Quick Revision – Agricultural Policies
- Land Reforms – Abolition of Intermediaries, Tenancy Reforms, Ceiling, Consolidation.
- Green Revolution – HYV Seeds, Irrigation, Fertilisers, Technology.
- M. S. Swaminathan – Indian Green Revolution.
- Norman Borlaug – Global Green Revolution.
- MSP – Minimum Support Price.
- CACP – Commission for Agricultural Costs and Prices.
- CCEA – Cabinet Committee on Economic Affairs.
- MSP – 22 Mandated Crops.
- Kharif MSP Crops – 14.
- Rabi MSP Crops – 6.
- Commercial MSP Crops – Jute, Copra.
- Sugarcane – FRP.
- A2+FL – Paid-Out Cost plus Family Labour.
- C2 – Comprehensive Cost of Cultivation.
- Kharif 2026–27 Paddy Common MSP – ₹2,441.
- Kharif 2026–27 Ragi MSP – ₹5,205.
- Rabi 2027–28 Wheat MSP – ₹2,610.
- Rabi 2027–28 Mustard MSP – ₹6,613.
- PM-AASHA – 2018.
- FCI – 1965.
- TPDS – 1997.
- NFSA – 2013.
- NFSA Rural Coverage – Up to 75%.
- NFSA Urban Coverage – Up to 50%.
- Priority Household – 5 kg per Person per Month.
- AAY – 35 kg per Family per Month.
- NABARD – 12 July 1982.
- KCC – 1998.
- PM-KISAN – ₹6,000 Annually.
- PMFBY – 2016.
- PMFBY Kharif Farmer Premium – Maximum 2%.
- PMFBY Rabi Farmer Premium – Maximum 1.5%.
- PMFBY Annual Commercial/Horticulture – Maximum 5%.
- PMKSY – 2015.
- e-NAM – 14 April 2016.
- Soil Health Card Scheme – 2015.
- Agriculture Infrastructure Fund – 2020.
- Union Agriculture Ministry 2026–27 Allocation – ₹1,40,529 Crore.
- AP Agriculture and Allied 2026–27 – ₹14,433 Crore.
- AP Annadata Sukhibhava 2026–27 Allocation – ₹6,600 Crore.
- AP Eligible Farmer Annual Assistance with PM-KISAN – ₹20,000.
- Bharat-VISTAAR – Agricultural AI Advisory Proposal.
42. Frequently Asked Questions
What is the Minimum Support Price?
MSP is the support price announced by the government for specified agricultural crops.
How many crops are covered by MSP?
22 mandated crops: 14 Kharif, 6 Rabi and 2 Commercial crops.
What is the role of CACP?
CACP recommends agricultural support prices after examining production costs, market conditions and other relevant factors.
What is the difference between A2+FL and C2?
A2+FL includes paid-out costs and imputed family labour. C2 additionally considers imputed rent of owned land and interest on owned fixed capital.
When was NABARD established?
12 July 1982.
What is PM-KISAN annual financial assistance?
₹6,000 per eligible farmer family annually, paid in three instalments.
What are the PMFBY farmer premium rates?
Maximum 2% for notified Kharif foodgrain/oilseed crops, 1.5% for notified Rabi foodgrain/oilseed crops and 5% for annual commercial and horticultural crops.
What is e-NAM?
National Agriculture Market, an electronic trading platform integrating agricultural markets.
What is Annadata Sukhibhava in Andhra Pradesh?
A farmer income-support scheme under which the state assistance of ₹14,000 and central PM-KISAN assistance of ₹6,000 together provide ₹20,000 annually to eligible farmer families, subject to scheme rules.
43. ముగింపు (Conclusion)
భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో Agricultural Policiesకు అత్యంత ముఖ్యమైన స్థానం ఉంది. రైతుల ఆదాయం, వ్యవసాయ ఉత్పాదకత, నీటిపారుదల, వ్యవసాయ పరపతి, మార్కెటింగ్, ఆహార భద్రత, పర్యావరణ పరిరక్షణ వంటి అంశాలు పరస్పరం సంబంధం కలిగి ఉంటాయి.
Land Reforms భూ సంబంధిత అసమానతలను తగ్గించడానికి, Green Revolution వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని పెంచడానికి, MSP రైతులకు ధరల మద్దతు అందించడానికి, NABARD వ్యవసాయ పరపతి అభివృద్ధికి, PMFBY వ్యవసాయ ప్రమాదాలను తగ్గించడానికి, e-NAM మార్కెట్ అనుసంధానానికి ప్రాధాన్యం ఇస్తాయి.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వ్యవసాయం, ఉద్యాన పంటలు, Fisheries, Irrigation, Farmer Income Support, Agricultural Infrastructure ముఖ్యమైన విధాన రంగాలు.
APPSC Assistant Director Economics పరీక్ష కోసం: Land Reforms, Green Revolution, MSP, CACP, A2+FL, C2, NABARD, KCC, PM-KISAN, PMFBY, NFSA, PMKSY, e-NAM, 2026–27 MSPలు మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ రైతు సంక్షేమ పథకాలను ప్రత్యేకంగా అధ్యయనం చేయాలి.
APPSC Economics Telugu Notes, Indian Economy Study Material మరియు Practice MCQs కోసం ANU Results వెబ్‌సైట్‌ను సందర్శించండి.