Unemployment in India – భారతదేశంలో నిరుద్యోగం: నిరుద్యోగం (Unemployment) అనేది భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో ముఖ్యమైన సమస్య. ఈ అధ్యాయంలో నిరుద్యోగం అర్థం, రకాలు, నిరుద్యోగ కొలమానాలు, శ్రామిక శక్తి (Labour Force), Labour Force Participation Rate (LFPR), Worker Population Ratio (WPR), Periodic Labour Force Survey (PLFS), నిరుద్యోగ సిద్ధాంతాలు, తాజా 2026 గణాంకాలు, నిరుద్యోగ నిర్మూలన విధానాలను సమగ్రంగా అధ్యయనం చేస్తాం.
APPSC Assistant Director Economics, ASO, Group-1, Group-2 మరియు ఇతర పోటీ పరీక్షలకు ఉపయోగపడే English Technical Terms, Formulas, Graphs, Numerical Problems, Previous Year Question Concepts మరియు Practice MCQs చేర్చబడ్డాయి.
1. నిరుద్యోగం అంటే ఏమిటి? (Meaning of Unemployment)
పని చేయడానికి సామర్థ్యం, ఆసక్తి ఉండి, పని కోసం అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, నిర్దిష్ట Reference Periodలో ఉపాధి లభించని వ్యక్తిని గణాంక నిర్వచనానికి అనుగుణంగా నిరుద్యోగిగా (Unemployed Person) పరిగణిస్తారు.
Unemployment అనేది పనిచేయని ప్రతి వ్యక్తినీ సూచించదు. ఉద్యోగం కోసం వెతకని, పని చేయడానికి అందుబాటులో లేని వ్యక్తులు సాధారణంగా Labour Force వెలుపల ఉండవచ్చు.
1.1 ముఖ్యమైన మూడు భావనలు
Employed: నిర్దిష్ట Survey Definition ప్రకారం పని చేసిన లేదా ఉపాధిలో ఉన్న వ్యక్తులు.
Unemployed: పని లేకుండా, పని కోసం వెతుకుతూ లేదా పని చేయడానికి అందుబాటులో ఉండి సంబంధిత ప్రమాణాలను తీర్చిన వ్యక్తులు.
Outside Labour Force: ఆ Reference Periodలో Employed లేదా Unemployedగా వర్గీకరించబడని వ్యక్తులు.
2. నిరుద్యోగం రకాలు (Types of Unemployment)
2.1 ప్రత్యక్ష నిరుద్యోగం (Open Unemployment)
పని చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్న వ్యక్తికి ఎలాంటి ఉపాధి లభించకపోవడాన్ని Open Unemployment అంటారు.
Example: ఉద్యోగం కోసం ప్రయత్నిస్తున్న యువకుడికి ఉద్యోగం లభించకపోవడం.
2.2 ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం (Disguised Unemployment)
ఒక కార్యకలాపంలో అవసరానికి మించిన సంఖ్యలో కార్మికులు పనిచేస్తూ, కొందరిని తొలగించినా మొత్తం ఉత్పత్తి తగ్గకపోతే ఆ పరిస్థితిని Disguised Unemployment అంటారు.
ఈ భావన గ్రామీణ వ్యవసాయ రంగంతో ఎక్కువగా సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.
Example
ఒక పొలంలో ఐదుగురు కార్మికులు పనిచేస్తున్నారు. ముగ్గురితోనే అదే ఉత్పత్తిని సాధించగలిగితే మిగిలిన ఇద్దరు అదనపు కార్మికులుగా పరిగణించవచ్చు.
సిద్ధాంతపరంగా అదనపు కార్మికుడి Marginal Product సున్నా ఉన్న సందర్భం Disguised Unemploymentకు ఉదాహరణ కావచ్చు.
2.3 కాలానుగుణ నిరుద్యోగం (Seasonal Unemployment)
సంవత్సరంలో కొన్ని కాలాల్లో మాత్రమే పని లభించి, మిగిలిన కాలంలో ఉపాధి లేకపోవడాన్ని Seasonal Unemployment అంటారు.
Example: వ్యవసాయ పనుల మధ్యకాలం, కాలానుగుణ పర్యాటక ఉద్యోగాలు.
2.4 నిర్మాణాత్మక నిరుద్యోగం (Structural Unemployment)
ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఉద్యోగాల స్వరూపం మారినప్పుడు కార్మికుల నైపుణ్యాలు, ప్రాంతాలు లేదా అర్హతలు అవసరాలకు సరిపోకపోతే ఏర్పడే నిరుద్యోగాన్ని Structural Unemployment అంటారు.
Example: ఒక పరిశ్రమలో కొత్త సాంకేతికత ప్రవేశపెట్టినప్పుడు అవసరమైన కొత్త నైపుణ్యాలు లేక కొంతమంది ఉద్యోగాలు పొందలేకపోవడం.
2.5 ఘర్షణాత్మక నిరుద్యోగం (Frictional Unemployment)
ఒక ఉద్యోగం నుంచి మరొక ఉద్యోగానికి మారే సమయంలో లేదా కొత్తగా ఉద్యోగం కోసం వెతికే కాలంలో ఏర్పడే తాత్కాలిక నిరుద్యోగాన్ని Frictional Unemployment అంటారు.
2.6 చక్రీయ నిరుద్యోగం (Cyclical Unemployment)
వ్యాపార చక్రాల్లో (Business Cycles) Aggregate Demand తగ్గి, ఉత్పత్తి, ఉపాధి తగ్గినప్పుడు ఏర్పడే నిరుద్యోగం.
ఈ నిరుద్యోగం సాధారణంగా Economic Recessionతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.
2.7 సాంకేతిక నిరుద్యోగం (Technological Unemployment)
కొత్త యంత్రాలు, Automation, Digital Technologies కారణంగా కొన్ని ఉద్యోగాల అవసరం తగ్గి కార్మికులు ఉద్యోగాలు కోల్పోవడాన్ని Technological Unemployment అంటారు.
అయితే సాంకేతిక అభివృద్ధి కొత్త రకాల ఉద్యోగాలను కూడా సృష్టించవచ్చు.
2.8 విద్యావంతుల నిరుద్యోగం (Educated Unemployment)
విద్యార్హతలు కలిగి, పని చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పటికీ తగిన ఉపాధి లభించని పరిస్థితి.
ఉద్యోగ అవకాశాలు, నైపుణ్యాలు, విద్యా వ్యవస్థ, ఉద్యోగ మార్కెట్ మధ్య వ్యత్యాసాలు దీనికి కారణం కావచ్చు.
2.9 స్వచ్ఛంద నిరుద్యోగం (Voluntary Unemployment)
అందుబాటులో ఉన్న పని లేదా వేతన పరిస్థితులను వ్యక్తి స్వయంగా అంగీకరించకపోవడం వల్ల పని చేయకపోయే పరిస్థితి.
2.10 అస్వచ్ఛంద నిరుద్యోగం (Involuntary Unemployment)
ప్రస్తుత వేతన పరిస్థితుల్లో పని చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నప్పటికీ పని దొరకని పరిస్థితి.
Keynesian Economicsలో Involuntary Unemployment ముఖ్యమైన భావన.
3. నిరుద్యోగం రకాల మధ్య తేడాలు
| Type | ప్రధాన కారణం | Example |
|---|---|---|
| Open | ఉద్యోగం లభించకపోవడం | Job seeker |
| Disguised | Surplus Labour | Agriculture |
| Seasonal | పని కాలానుగుణంగా ఉండటం | Seasonal farming |
| Structural | Skill/Industry Mismatch | Industry restructuring |
| Frictional | Job Search Time | Changing jobs |
| Cyclical | Aggregate Demand తగ్గడం | Recession |
| Technological | Automation | Machinery replacement |
| Educated | Qualified job seekers without work | Educated youth |
4. Labour Force, Workforce మరియు Population
4.1 Population – జనాభా
ఒక ప్రాంతంలో నివసించే మొత్తం ప్రజల సంఖ్య.
4.2 Labour Force – శ్రామిక శక్తి
నిర్దిష్ట Reference Periodలో Employed మరియు Unemployed వ్యక్తుల మొత్తం.
4.3 Workforce – పనిచేస్తున్న ప్రజలు
Survey Definition ప్రకారం ప్రస్తుతం ఉపాధిలో ఉన్న వ్యక్తుల సమూహం.
4.4 Outside Labour Force
Survey Definition ప్రకారం ఉద్యోగంలో లేని, నిరుద్యోగులుగా కూడా వర్గీకరించబడని వ్యక్తులు. వీరిలో విద్యార్థులు, గృహ బాధ్యతలు నిర్వహించే కొంతమంది వ్యక్తులు, పదవీ విరమణ పొందినవారు ఉండవచ్చు.
అయితే విద్యార్థి లేదా గృహ బాధ్యతలు నిర్వహించే వ్యక్తి కూడా పని చేస్తే లేదా Unemployment Criteria తీర్చితే Labour Forceలో చేరవచ్చు.
5. ముఖ్యమైన ఉపాధి సూచికలు (Employment Indicators)
5.1 Labour Force Participation Rate (LFPR)
నిర్దిష్ట వయస్సు వర్గంలోని మొత్తం జనాభాలో Labour Forceలో ఉన్నవారి శాతం.
5.2 Worker Population Ratio (WPR)
నిర్దిష్ట వయస్సు వర్గంలోని జనాభాలో ఉపాధిలో ఉన్న వ్యక్తుల శాతం.
5.3 Unemployment Rate (UR)
మొత్తం Labour Forceలో నిరుద్యోగుల శాతం.
5.4 సంబంధిత సూత్రం
ఈ సంబంధంలో LFPR, WPR శాతాలుగా, UR శాతంగా ఉపయోగించాలి. మూడు సూచికలు ఒకే జనాభా, Reference Period, Survey Definition నుంచి రావాలి.
Numerical Example 1
15 సంవత్సరాలు పైబడిన జనాభా = 10,000; Employed = 5,100; Unemployed = 400.
LFPR = (5500 / 10000) × 100 = 55%
WPR = (5100 / 10000) × 100 = 51%
UR = (400 / 5500) × 100 = 7.27%
Numerical Example 2
LFPR = 60%, UR = 5% అయితే:
WPR = 60 × 0.95
WPR = 57%
6. భారతదేశంలో ఉపాధి కొలతలు – PLFS Methodology
Periodic Labour Force Survey (PLFS) ద్వారా భారతదేశంలోని Labour Marketకు సంబంధించిన గణాంకాలను సేకరిస్తారు.
దీనిని National Statistical Office (NSO), Ministry of Statistics and Programme Implementation (MoSPI) నిర్వహిస్తుంది.
6.1 Usual Principal Status (UPS)
గత 365 రోజులలో వ్యక్తి ఎక్కువ కాలం నిర్వహించిన ప్రధాన ఆర్థిక కార్యకలాప స్థితిని Usual Principal Status అంటారు.
6.2 Usual Subsidiary Status (USS)
Principal Statusతో పాటు, గత 365 రోజులలో కనీసం 30 రోజులు నిర్వహించిన ఇతర ఆర్థిక కార్యకలాపాన్ని Subsidiary Economic Activityగా పరిగణించే పద్ధతి.
6.3 Usual Status (ps+ss)
Principal Status మరియు Subsidiary Status రెండింటినీ కలిపి ఉపాధి స్థితిని లెక్కించే పద్ధతి.
6.4 Current Weekly Status (CWS)
Surveyకు ముందు ఏడు రోజులలో వ్యక్తి ఉపాధి/నిరుద్యోగ స్థితి ఆధారంగా గణాంకాలను అంచనా వేసే విధానం.
CWSలో సంబంధిత వారంలో కనీసం ఒక గంట ఆర్థిక కార్యకలాపం చేసిన వ్యక్తిని employedగా పరిగణించే ప్రమాణం ఉంది.
6.5 Current Daily Status (CDS)
రోజువారీ సమయ పంపిణీ ఆధారంగా ఉపాధి, నిరుద్యోగం, Labour Force స్థితిని కొలిచే పద్ధతి. పూర్వ NSS ఉపాధి సర్వేల్లో ఈ పద్ధతిని ముఖ్యంగా ఉపయోగించారు.
| Method | Reference Period | Focus |
|---|---|---|
| UPS | 365 days | Main activity |
| USS | 365 days | Subsidiary economic activity |
| Usual Status ps+ss | 365 days | Main + Subsidiary |
| CWS | 7 days | Weekly activity status |
| CDS | Daily time disposition | Person-days approach |
7. తాజా PLFS September 2026 గణాంకాలు
September 2026 Monthly PLFS గణాంకాలు Current Weekly Status (CWS), Age 15 Years and Above ఆధారంగా ఉన్నాయి.
| Indicator | All India | Rural | Urban |
|---|---|---|---|
| LFPR | 55.5% | 58.0% | 50.7% |
| WPR | 52.7% | 55.5% | 47.2% |
| UR | 5.0% | 4.2% | 6.9% |
Period: September 2026. Definition: CWS, Persons Aged 15+.
Graph 1: PLFS September 2026 – LFPR, WPR, UR
Monthly PLFS, September 2026. LFPR, WPR, UR have different denominators; graph displays published percentage levels.
Graph 2: Rural vs Urban Unemployment – September 2026
PLFS September 2026, CWS, population aged 15 years and above.
8. PLFS Annual 2025 – Usual Status నిరుద్యోగం
PLFS Annual Report 2025 ప్రకారం Usual Status (ps+ss) ఆధారంగా భారతదేశంలో 15+ నిరుద్యోగ రేటు 3.1%గా నమోదైంది.
ఈ Annual Usual Status రేటు, September 2026 Monthly CWS రేటు వేర్వేరు Reference Periods ఆధారంగా లెక్కించబడతాయి.
9. Youth Unemployment – యువత నిరుద్యోగం
యువత నిరుద్యోగం (Youth Unemployment) ఆర్థిక విధానాల్లో ముఖ్యమైన అంశం. యువత నిర్వచనం నివేదికను బట్టి 15–24 లేదా 15–29 సంవత్సరాలుగా మారవచ్చు.
9.1 యువత నిరుద్యోగానికి కారణాలు
- Skill Mismatch – నైపుణ్యాల అసమతుల్యత.
- Lack of Work Experience – అనుభవం లేకపోవడం.
- Job Search Frictions.
- Limited Formal Job Opportunities.
- Geographical Mismatch.
- Education–Industry Gap.
9.2 India Employment Report 2024 – Historical Insight
India Employment Report 2024 ప్రకారం 2022లో నిరుద్యోగుల మొత్తం సంఖ్యలో యువత వాటా సుమారు 82.9%గా అంచనా వేయబడింది.
ఇది Unemployed Youth as a Share of All Unemployed అనే గణాంకం. Youth Unemployment Rate 82.9% అని అర్థం కాదు.
9.3 Educated Youth Unemployment
విద్యావంతుల నిరుద్యోగం, ఉపాధికి సరిపడే నైపుణ్యాలు లేకపోవడం, ఉద్యోగాల లభ్యత, వేతన అంచనాలు వంటి అంశాలను సమగ్రంగా అధ్యయనం చేయాలి.
10. Underemployment – తగినంత ఉపాధి లేకపోవడం
ఒక వ్యక్తి పనిచేస్తున్నప్పటికీ తగినన్ని పని గంటలు, ఆదాయం లేదా తన సామర్థ్యానికి తగిన పని లభించకపోవడాన్ని విస్తృత అర్థంలో Underemployment అంటారు.
10.1 Time-Related Underemployment
వ్యక్తి మరిన్ని పని గంటలు చేయడానికి సిద్ధంగా ఉండి, అవి అందుబాటులో లేకపోతే Time-Related Underemployment అనే భావన వర్తించవచ్చు.
10.2 Skill Underutilisation
ఉన్నత నైపుణ్యాలు కలిగిన వ్యక్తి వాటిని ఉపయోగించని ఉద్యోగంలో పనిచేయడం.
10.3 Disguised Unemployment vs Underemployment
Disguised Unemployment సాధారణంగా ఉత్పత్తికి అవసరానికి మించిన శ్రమపై దృష్టి పెడుతుంది. Underemployment పని గంటలు, నైపుణ్యాలు లేదా పని వినియోగం తగినంత లేకపోవడంపై విస్తృతంగా దృష్టి పెడుతుంది.
11. నిరుద్యోగ సిద్ధాంతాలు (Theories of Unemployment)
11.1 Classical Theory of Employment
Classical Economicsలో Wage and Price Flexibility మార్కెట్ సమతుల్యానికి దోహదం చేస్తుందని భావించారు.
పూర్తి పోటీ మరియు సంబంధిత ఊహల కింద Labour Marketలో వేతన సర్దుబాటు ద్వారా సమతుల్యం ఏర్పడవచ్చని ఈ దృక్పథం చెబుతుంది.
11.2 Keynesian Theory of Employment
John Maynard Keynes తన 1936 రచన The General Theory of Employment, Interest and Money ద్వారా Aggregate Demand లోపం వల్ల Involuntary Unemployment కొనసాగవచ్చని వివరించాడు.
Effective Demand
ఉత్పత్తి, ఉపాధి స్థాయిని నిర్ణయించడంలో Effective Demand ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది.
C = Consumption, I = Investment, G = Government Spending, X = Exports, M = Imports.
11.3 Natural Rate of Unemployment
దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక సమతుల్యంలో కూడా Frictional, Structural కారణాల వల్ల కొంత నిరుద్యోగం ఉండవచ్చని Natural Rate భావన వివరిస్తుంది.
11.4 NAIRU
NAIRU పూర్తి రూపం Non-Accelerating Inflation Rate of Unemployment.
ద్రవ్యోల్బణం వేగవంతం కాకుండా ఉండే నిరుద్యోగ స్థాయి అనే భావనతో ఇది సంబంధం కలిగి ఉంది. Natural Rate, NAIRUలను అన్ని సందర్భాల్లో ఖచ్చితంగా సమానంగా పరిగణించకూడదు.
12. Phillips Curve – ఫిలిప్స్ వక్రరేఖ
A. W. Phillips 1958లో బ్రిటన్ గణాంకాల ఆధారంగా నిరుద్యోగం, Wage Inflation మధ్య చారిత్రక సంబంధాన్ని అధ్యయనం చేశాడు.
సాంప్రదాయ Short-Run Phillips Curve భావనలో Inflation, Unemployment మధ్య ఒక ప్రతికూల సంబంధం ఉండవచ్చు.
Graph 3: Short-Run Phillips Curve
Conceptual short-run inverse relationship. Not a chart of observed Indian inflation or unemployment data.
12.1 Phillips Curve Limitations
- Inflation Expectations ప్రభావం.
- Supply Shocks.
- Stagflation.
- Long-Run Phillips Curveలో Trade-off స్థిరంగా ఉండకపోవడం.
13. Okun's Law – ఒకున్ నియమం
Okun's Law ఆర్థిక ఉత్పత్తి వృద్ధి (Output Growth), నిరుద్యోగ రేటులో మార్పు మధ్య ఉన్న అనుభవపూర్వక సంబంధాన్ని వివరిస్తుంది.
సాధారణంగా ఉత్పత్తి వృద్ధి బలంగా ఉన్నప్పుడు నిరుద్యోగం తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే సంబంధ గుణాంకం దేశం, కాలం, కొలత విధానాన్ని బట్టి మారుతుంది.
ఇక్కడ β అనేది అనుభవపూర్వకంగా అంచనా వేయాల్సిన coefficient.
14. భారతదేశంలో నిరుద్యోగానికి కారణాలు (Causes of Unemployment)
14.1 Economic Causes
- Insufficient Employment Generation.
- Slow Job Creation in Certain Sectors.
- Capital-Intensive Production.
- Economic Recession.
- Regional Economic Disparities.
14.2 Educational Causes
- Skill Mismatch.
- Limited Industry-Oriented Training.
- Weak School-to-Work Transition.
- Lack of Practical Experience.
14.3 Structural Causes
- Dependence on Agriculture.
- Informality in Employment.
- Geographical Mobility Constraints.
- Technological Change.
14.4 Demographic Causes
- Expansion of Labour Force.
- Demographic Transition.
- Differences in Female Labour Force Participation.
- Migration and Urbanisation.
15. నిరుద్యోగం ప్రభావాలు (Effects of Unemployment)
- Loss of Income – ఆదాయం తగ్గడం.
- Loss of Output – ఉత్పత్తి సామర్థ్యం వినియోగం కాకపోవడం.
- Poverty Risk – పేదరిక ప్రమాదం పెరగడం.
- Skill Depreciation – నైపుణ్యాల తగ్గుదల.
- Lower Household Consumption.
- Social and Economic Insecurity.
- Pressure on Public Welfare Systems.
16. నిరుద్యోగ నివారణ చర్యలు (Employment Generation Measures)
16.1 Rural Employment Programmes
గ్రామీణ ఉపాధి, ప్రజా పనులు, గ్రామీణ జీవనోపాధి కార్యక్రమాలు గ్రామీణ Labour Demandకు సహకరించవచ్చు.
16.2 Skill India Mission
Skill Development, Vocational Training, Employability మెరుగుపరచడం దీని ప్రధాన లక్ష్యాల్లో ఒకటి.
16.3 PMKVY
Pradhan Mantri Kaushal Vikas Yojana ద్వారా నైపుణ్య శిక్షణ, గుర్తింపు కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడుతున్నాయి.
16.4 National Career Service (NCS)
Job Seekers, Employers, Career Guidance సేవల మధ్య అనుసంధానాన్ని మెరుగుపరిచే వేదిక.
16.5 Entrepreneurship Development
Self-Employment, MSMEs, Startups, Enterprise Development ద్వారా ఉపాధి అవకాశాలను ప్రోత్సహించడం.
16.6 Apprenticeship and Industry Training
Industry–Education Linkages, Apprenticeships, Workplace Training ద్వారా Skills Mismatch తగ్గించే అవకాశం ఉంది.
17. మహిళల ఉపాధి (Female Labour Force Participation)
Female Labour Force Participation Rate భారత ఉపాధి వ్యవస్థలో ముఖ్యమైన సూచిక.
మహిళల ఉపాధిని ప్రభావితం చేసే అంశాలు
- Educational Attainment.
- Availability of Suitable Jobs.
- Wage Differences.
- Childcare and Care Responsibilities.
- Workplace Safety and Transport.
- Social Norms.
- Rural–Urban Differences.
Female LFPR పెరుగుదల వల్ల మహిళల ఆర్థిక భాగస్వామ్యం విస్తరించవచ్చు. అయితే Employed Status, Quality of Employment, Earnings, Job Securityలను కూడా పరిశీలించాలి.
18. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నిరుద్యోగం (Unemployment in Andhra Pradesh)
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నిరుద్యోగం, ఉపాధి విశ్లేషణలో Rural Employment, Agricultural Dependence, Youth Employment, Migration, Services, Manufacturing, Skill Development అంశాలు ముఖ్యమైనవి.
18.1 Andhra Pradesh Labour Market Indicators
- State-wise LFPR.
- State-wise WPR.
- State-wise UR.
- Rural–Urban Unemployment.
- Male–Female Employment.
- Youth Unemployment.
- Employment by Industry.
- Self-Employment and Wage Employment.
18.2 APలో ఉపాధి అవకాశాల రంగాలు
Agriculture, Horticulture, Fisheries, Aquaculture, Food Processing, Manufacturing, IT Services, Logistics, Tourism వంటి రంగాల్లో ఉపాధి అవకాశాలను అధ్యయనం చేయాలి.
18.3 AP గణాంకాలపై జాగ్రత్త
ఆంధ్రప్రదేశ్ Labour Marketపై నిర్ణయాలకు State-specific PLFS గణాంకాలు ఉపయోగించాలి. All-India URను AP నిరుద్యోగ రేటుగా పేర్కొనకూడదు.
19. Previous Year Questions – PYQ Concepts
ఈ విభాగంలో నిరుద్యోగం, ఉపాధి, ద్రవ్య విధానం, Rural–Urban Disparities వంటి పరీక్షల్లో అడిగే భావనల ఆధారంగా ప్రశ్నలు ఉన్నాయి. కచ్చితమైన అసలు ప్రశ్న సంఖ్యను ధృవీకరించని చోట ప్రశ్నను PYQ-Orientedగా చూపిస్తున్నాం.
PYQ-Oriented Q1: Disguised Unemployment సాధారణంగా ఏ రంగంలో కనిపిస్తుంది?
A) Banking
B) Agriculture
C) Aviation
D) Foreign Trade
Answer: B) Agriculture
Explanation: వ్యవసాయ రంగంలో అవసరానికి మించిన శ్రమ ఉన్న సందర్భంలో Disguised Unemployment కనిపించవచ్చు.
PYQ-Oriented Q2: Rural–Urban Disparities వల్ల కింది వాటిలో ఏది సంభవించవచ్చు?
A) Rural–Urban Migration
B) Complete Employment
C) Zero Inflation
D) Equal Wages Everywhere
Answer: A) Rural–Urban Migration
PYQ-Oriented Q3: Keynesian Economicsలో నిరుద్యోగానికి ఒక ప్రధాన కారణం ఏది?
A) Deficiency of Aggregate Demand
B) Excessive Labour Productivity
C) Complete Price Stability
D) Zero Savings
Answer: A) Deficiency of Aggregate Demand
20. Practice MCQs – 25 Important Questions
Q1. నిరుద్యోగ రేటు (UR) సూత్రంలో Denominator ఏది?
A) Population B) Labour Force C) Workforce D) GDP
Answer: B) Labour Force
Q2. Seasonal Unemployment ఎక్కువగా ఏ రంగంలో కనిపిస్తుంది?
A) Agriculture B) Banking C) Defence D) Public Administration
Answer: A) Agriculture
Q3. Disguised Unemploymentలో అదనపు శ్రమ Marginal Product ఎంతగా ఉండవచ్చు?
A) Negative always B) Zero C) Infinite D) Constantly increasing
Answer: B) Zero
Q4. ఉద్యోగం మారే మధ్యకాలంలో ఏర్పడే నిరుద్యోగం ఏది?
A) Seasonal B) Structural C) Frictional D) Technological
Answer: C) Frictional
Q5. Economic Recessionతో సంబంధం ఉన్న నిరుద్యోగం ఏది?
A) Cyclical B) Seasonal C) Disguised D) Voluntary
Answer: A) Cyclical
Q6. Skill Mismatch ప్రధానంగా ఏ నిరుద్యోగానికి దారితీయవచ్చు?
A) Structural B) Seasonal C) Disguised D) None
Answer: A) Structural
Q7. Keynes రచించిన General Theory సంవత్సరం ఏది?
A) 1776 B) 1936 C) 1958 D) 1991
Answer: B) 1936
Q8. Phillips Curve ఎవరి పేరుతో సంబంధం కలిగి ఉంది?
A) Adam Smith B) A. W. Phillips C) Marshall D) Ricardo
Answer: B) A. W. Phillips
Q9. Short-Run Phillips Curve సాధారణంగా ఏ రెండు అంశాల మధ్య సంబంధాన్ని చూపుతుంది?
A) Inflation and Unemployment
B) Income and Savings
C) Exports and Imports
D) GDP and Population
Answer: A) Inflation and Unemployment
Q10. Okun's Law ఏ సంబంధానికి సంబంధించినది?
A) Output and Unemployment
B) Money and Prices
C) Population and Rainfall
D) Taxes and Exports
Answer: A) Output and Unemployment
Q11. PLFS పూర్తి రూపం ఏమిటి?
A) Public Labour Finance Survey
B) Periodic Labour Force Survey
C) Population Labour Fiscal Survey
D) Public Level Finance Statistics
Answer: B) Periodic Labour Force Survey
Q12. PLFSను నిర్వహించే ప్రధాన గణాంక సంస్థ ఏది?
A) RBI B) NSO C) SEBI D) NITI Aayog
Answer: B) National Statistical Office
Q13. Current Weekly Status (CWS) Reference Period ఎంత?
A) 1 Day B) 7 Days C) 30 Days D) 365 Days
Answer: B) 7 Days
Q14. Usual Principal Status Reference Period ఎంత?
A) 7 Days B) 30 Days C) 180 Days D) 365 Days
Answer: D) 365 Days
Q15. LFPR అంటే ఏమిటి?
A) Labour Force / Population × 100
B) Employed / Labour Force × 100
C) Unemployed / Labour Force × 100
D) GDP / Labour Force
Answer: A) Labour Force / Population × 100
Reference Population ఒకే వయస్సు వర్గానికి సంబంధించినదై ఉండాలి.
Q16. Workforce = 4,500; Population = 10,000 అయితే WPR ఎంత?
A) 35% B) 40% C) 45% D) 55%
Answer: C) 45%
Solution: (4500 / 10000) × 100 = 45%.
Q17. Labour Force = 8,000; Unemployed = 400 అయితే UR ఎంత?
A) 3% B) 4% C) 5% D) 8%
Answer: C) 5%
Solution: (400 / 8000) × 100 = 5%.
Q18. LFPR = 50%, UR = 10% అయితే WPR ఎంత?
A) 40% B) 45% C) 50% D) 55%
Answer: B) 45%
Solution: 50 × (1 − 0.10) = 45%.
Q19. సెప్టెంబర్ 2026 PLFS CWS UR (Age 15+) ఎంత?
A) 3.1% B) 4.0% C) 5.0% D) 7.0%
Answer: C) 5.0%
Q20. సెప్టెంబర్ 2026 PLFS CWS LFPR (Age 15+) ఎంత?
A) 45.5% B) 50.0% C) 55.5% D) 65.0%
Answer: C) 55.5%
Q21. సెప్టెంబర్ 2026 PLFS CWS WPR (Age 15+) ఎంత?
A) 42.7% B) 47.2% C) 52.7% D) 62.7%
Answer: C) 52.7%
Q22. సెప్టెంబర్ 2026 గ్రామీణ UR ఎంత?
A) 3.1% B) 4.2% C) 6.9% D) 8.0%
Answer: B) 4.2%
Q23. సెప్టెంబర్ 2026 పట్టణ UR ఎంత?
A) 3.1% B) 4.2% C) 5.0% D) 6.9%
Answer: D) 6.9%
Q24. Employment Qualityని అర్థం చేసుకోవడానికి కింది వాటిలో ఏది ఉపయోగకరం?
A) Job Security
B) Earnings
C) Working Conditions
D) All of the Above
Answer: D) All of the Above
Q25. India Employment Report 2024 ప్రకారం 2022లో మొత్తం నిరుద్యోగుల్లో యువత వాటా ఎంత?
A) 42.9% B) 62.9% C) 82.9% D) 92.9%
Answer: C) 82.9%
ఇది మొత్తం నిరుద్యోగుల్లో యువత వాటా; Youth Unemployment Rate కాదు.
21. Chapter 5 – Quick Revision
- Unemployment – Work not obtained despite meeting job-seeking/availability criteria.
- Labour Force = Employed + Unemployed.
- Open Unemployment – No employment.
- Disguised Unemployment – Surplus labour with negligible marginal contribution.
- Seasonal Unemployment – Seasonal availability of work.
- Frictional Unemployment – Job-search transition.
- Structural Unemployment – Skill or industrial mismatch.
- Cyclical Unemployment – Business-cycle downturn.
- Technological Unemployment – Displacement linked to technology.
- Keynesian Employment Theory – 1936.
- Phillips Curve – A. W. Phillips, 1958.
- Okun's Law – Output and Unemployment Relationship.
- LFPR = Labour Force / Population × 100.
- WPR = Employed / Population × 100.
- UR = Unemployed / Labour Force × 100.
- PLFS – Periodic Labour Force Survey.
- NSO – National Statistical Office.
- UPS – Usual Principal Status.
- USS – Usual Subsidiary Status.
- CWS – Current Weekly Status.
- PLFS September 2026 LFPR – 55.5%.
- PLFS September 2026 WPR – 52.7%.
- PLFS September 2026 UR – 5.0%.
- PLFS September 2026 Rural UR – 4.2%.
- PLFS September 2026 Urban UR – 6.9%.
- PLFS Annual 2025 Usual Status UR – 3.1%.
22. ముగింపు (Conclusion)
భారతదేశంలో నిరుద్యోగం (Unemployment in India) ఆర్థికాభివృద్ధి, మానవ మూలధనం, ఆదాయ పంపిణీ, పేదరికం, సామాజిక సంక్షేమంపై ప్రభావం చూపే ముఖ్యమైన అంశం.
నిరుద్యోగ అధ్యయనంలో Open, Disguised, Seasonal, Structural, Frictional, Cyclical, Technological Unemployment మధ్య తేడాలను తెలుసుకోవాలి.
APPSC Assistant Director Economics పరీక్ష కోసం Labour Force, Workforce, LFPR, WPR, UR, PLFS Methodology, Keynesian Theory, Phillips Curve, Okun's Law, Youth Unemployment, Employment Policies ముఖ్యమైనవి.
ప్రస్తుత గణాంకాలను చదివేటప్పుడు Age Group, Survey Reference Period, Usual Status, Current Weekly Status మధ్య తేడాలను గుర్తుంచుకోవాలి.
తదుపరి అధ్యాయం: Chapter 6 – Income Inequality and Rural–Urban Disparities (ఆదాయ అసమానతలు మరియు గ్రామీణ–పట్టణ వ్యత్యాసాలు).
మరిన్ని APPSC Economics Telugu Notes, Indian Economy Study Material, Previous Year Questions మరియు Practice MCQs కోసం ANU Results వెబ్‌సైట్‌ను సందర్శించండి.