Fiscal Deficit, Revenue Deficit and Primary Deficit in Telugu: భారత ప్రభుత్వ బడ్జెట్‌లో ఆర్థిక లోటు (Fiscal Deficit), రెవెన్యూ లోటు (Revenue Deficit), ప్రాథమిక లోటు (Primary Deficit), ప్రభావవంతమైన రెవెన్యూ లోటు (Effective Revenue Deficit), ప్రభుత్వ రుణాలు (Government Borrowings), Fiscal Consolidation, FRBM Act వంటి అంశాలు అత్యంత ముఖ్యమైనవి.
APPSC Assistant Director Economics, ASO, Group-1, Group-2 మరియు ఇతర పోటీ పరీక్షల కోసం సిద్ధాంతాలు, సూత్రాలు, Numerical Problems, Union Budget 2026–27, Andhra Pradesh Budget 2026–27, PYQ Concepts మరియు Practice MCQsను సమగ్రంగా అధ్యయనం చేద్దాం.
1. ప్రభుత్వ బడ్జెట్ అంటే ఏమిటి? (Government Budget)
ఒక ఆర్థిక సంవత్సరంలో ప్రభుత్వానికి వచ్చే ఆదాయం (Receipts), ప్రభుత్వం చేసే వ్యయం (Expenditure) గురించి రూపొందించే ఆర్థిక ప్రణాళికను Government Budget అంటారు.
భారతదేశంలో కేంద్ర ప్రభుత్వ వార్షిక ఆర్థిక నివేదికను రాజ్యాంగంలోని Article 112 ప్రకారం Annual Financial Statementగా పార్లమెంటులో ప్రవేశపెడతారు.
1.1 Financial Year
భారతదేశంలో Financial Year ఏప్రిల్ 1 నుంచి తదుపరి సంవత్సరం మార్చి 31 వరకు ఉంటుంది.
1.2 Budget ప్రధాన లక్ష్యాలు
- Economic Growth – ఆర్థిక వృద్ధి.
- Resource Allocation – వనరుల కేటాయింపు.
- Income Redistribution – ఆదాయ పునఃపంపిణీ.
- Price Stability – ధరల స్థిరత్వం.
- Employment Generation – ఉపాధి కల్పన.
- Fiscal Sustainability – ప్రభుత్వ ఆర్థిక స్థిరత్వం.
- Social Welfare – ప్రజా సంక్షేమం.
2. ప్రభుత్వ బడ్జెట్ ప్రధాన భాగాలు (Components of Government Budget)
Government Budgetను ప్రధానంగా Revenue Budget, Capital Budget అనే రెండు భాగాలుగా అధ్యయనం చేస్తారు.
2.1 Revenue Budget
Revenue Receipts, Revenue Expenditureలను కలిపి Revenue Budget అంటారు.
2.2 Capital Budget
Capital Receipts, Capital Expenditureలను కలిపి Capital Budget అంటారు.
2.3 Revenue Receipts – రెవెన్యూ రాబడులు
సాధారణంగా ప్రభుత్వ రుణ బాధ్యతలను పెంచని, ప్రభుత్వ ఆస్తులను తగ్గించని రాబడులను Revenue Receipts అంటారు.
Tax Revenue
- Income Tax.
- Corporation Tax.
- Goods and Services Tax.
- Customs Duty.
- Union Excise Duties.
Non-Tax Revenue
- Interest Receipts.
- Dividends and Profits.
- Fees and User Charges.
- Other Non-Tax Receipts.
2.4 Revenue Expenditure – రెవెన్యూ వ్యయం
సాధారణ పరిపాలన, సేవలు, వడ్డీలు, సబ్సిడీలు వంటి కార్యక్రమాలకు సంబంధించిన వ్యయాన్ని Revenue Expenditureగా వర్గీకరిస్తారు.
- Salaries and Pensions.
- Interest Payments.
- Subsidies.
- Administrative Expenditure.
- Grants-in-Aid.
ప్రభుత్వ లెక్కల్లో Grants-in-Aid ద్వారా ఇతర సంస్థల వద్ద మూలధన ఆస్తులు ఏర్పడినా, కేంద్ర ప్రభుత్వం చేసే ఆ చెల్లింపు Revenue Expenditureలో నమోదవచ్చు.
2.5 Capital Receipts – మూలధన రాబడులు
ప్రభుత్వ Liabilities పెరగడానికి లేదా Assets తగ్గడానికి సంబంధించిన రాబడులు Capital Receipts.
- Borrowings – రుణాలు.
- Recovery of Loans – రుణాల వసూలు.
- Disinvestment Receipts – పెట్టుబడుల ఉపసంహరణ ద్వారా రాబడులు.
2.6 Capital Expenditure – మూలధన వ్యయం
ప్రభుత్వ ఆస్తులను సృష్టించడం లేదా ఆర్థిక ఆస్తులను పొందడం వంటి ప్రయోజనాలకు సంబంధించిన వ్యయం.
- Road and Railway Infrastructure.
- Capital Projects.
- Purchase of Machinery.
- Equity Investment.
- Loans and Advances given by Government.
3. Revenue Deficit – రెవెన్యూ లోటు
ప్రభుత్వ Revenue Expenditure, Revenue Receipts కంటే ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు Revenue Deficit ఏర్పడుతుంది.
3.1 Revenue Deficit Formula
3.2 Numerical Example
ఒక ప్రభుత్వ Revenue Expenditure ₹800 కోట్లు, Revenue Receipts ₹650 కోట్లు అయితే:
Revenue Deficit = ₹150 Crore
3.3 Revenue Surplus
Revenue Receipts, Revenue Expenditure కంటే ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు Revenue Surplus ఉంటుంది.
3.4 Revenue Deficit ప్రాముఖ్యత
Revenue Deficit ఉండడం అంటే ప్రభుత్వ సాధారణ రాబడులు, సాధారణ వ్యయాలను పూర్తిగా భరించలేకపోతున్నాయని సూచిస్తుంది.
ఇలాంటి లోటును భర్తీ చేయడానికి ప్రభుత్వం Capital Receipts లేదా రుణ వనరులపై ఆధారపడాల్సి రావచ్చు.
4. Fiscal Deficit – ఆర్థిక లోటు
ప్రభుత్వ మొత్తం వ్యయం నుంచి రుణాలు మినహాయించి వచ్చే మొత్తం రాబడులను తీసివేస్తే Fiscal Deficit వస్తుంది.
4.1 Fiscal Deficit Formula
Non-Debt Capital Receiptsలో Recovery of Loans, Disinvestment వంటి రాబడులు ఉండవచ్చు.
4.2 Alternative Formula
4.3 Fiscal Deficit Numerical Example
ఒక ప్రభుత్వ Total Expenditure ₹1,500 కోట్లు; Revenue Receipts ₹900 కోట్లు; Non-Debt Capital Receipts ₹100 కోట్లు అయితే:
Fiscal Deficit = 1500 − 1000
Fiscal Deficit = ₹500 Crore
4.4 Fiscal Deficit అర్థం
Fiscal Deficit అనేది ప్రభుత్వానికి ఉన్న మొత్తం Net Financing Requirementను సూచించే ముఖ్యమైన సూచిక.
సాధారణంగా ప్రభుత్వం Market Borrowings, Small Savings, ఇతర రుణ వనరులు లేదా Cash Balances ద్వారా ఈ Financing Requirementను తీర్చుకుంటుంది.
4.5 Fiscal Deficit vs Borrowing
Fiscal Deficitను Gross Market Borrowingsతో సమానంగా భావించకూడదు.
Gross Market Borrowingsలో పాత రుణాల చెల్లింపులకు అవసరమైన కొత్త రుణాల భాగం కూడా ఉంటుంది. Fiscal Deficitను వివిధ వనరుల ద్వారా Finance చేయవచ్చు.
5. Primary Deficit – ప్రాథమిక లోటు
ప్రస్తుత Fiscal Deficit నుంచి గత మరియు ప్రస్తుత రుణాలపై చెల్లించే వడ్డీ వ్యయాన్ని తీసివేస్తే Primary Deficit లభిస్తుంది.
5.1 Primary Deficit Formula
5.2 Numerical Example
Fiscal Deficit ₹500 కోట్లు, Interest Payments ₹200 కోట్లు అయితే:
Primary Deficit = ₹300 Crore
5.3 Primary Surplus
Fiscal Deficit కంటే Interest Payments ఎక్కువగా ఉంటే Primary Balance మిగులుగా ఉండవచ్చు.
5.4 Primary Deficit ప్రాముఖ్యత
ప్రభుత్వ గత రుణాలపై వడ్డీ చెల్లింపుల ప్రభావాన్ని తొలగించిన తరువాత ప్రస్తుత ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు ఎంత నిధుల కొరత ఉందో తెలియజేస్తుంది.
6. Effective Revenue Deficit – ప్రభావవంతమైన రెవెన్యూ లోటు
Revenue Deficit నుంచి Capital Assets సృష్టికి ఇచ్చే Grants-in-Aidను తీసివేస్తే Effective Revenue Deficit వస్తుంది.
6.1 Formula
6.2 Numerical Example
Revenue Deficit ₹300 కోట్లు; Grants for Creation of Capital Assets ₹120 కోట్లు అయితే:
Effective Revenue Deficit = ₹180 Crore
6.3 Historical Background
Effective Revenue Deficit భావనను 2012–13 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో ముఖ్యంగా ప్రవేశపెట్టారు. FRBM చట్ట సవరణల్లో ఈ అంశానికి ప్రాధాన్యం లభించింది.
6.4 Effective Capital Expenditure
ప్రభుత్వ Capital Expenditureతో పాటు ఇతర సంస్థల వద్ద Capital Assets సృష్టించడానికి ఇచ్చే Grantsను కలిపి Effective Capital Expenditure లెక్కిస్తారు.
7. వివిధ లోటుల మధ్య తేడాలు (Comparison of Budget Deficits)
| Deficit | Formula | Significance |
|---|---|---|
| Revenue Deficit | Revenue Expenditure − Revenue Receipts | Revenue Account Imbalance |
| Fiscal Deficit | Total Expenditure − Non-Debt Receipts | Net Financing Requirement |
| Primary Deficit | Fiscal Deficit − Interest Payments | Deficit Excluding Interest Burden |
| Effective Revenue Deficit | Revenue Deficit − Capital Asset Creation Grants | Revenue Deficit Adjusted for Asset-Creating Grants |
8. Union Budget 2026–27 – కేంద్ర ప్రభుత్వ తాజా బడ్జెట్
2026–27 కేంద్ర బడ్జెట్ అంచనాల ప్రకారం:
| Indicator | 2026–27 BE (₹ Crore) |
|---|---|
| Revenue Receipts | 35,33,150 |
| Revenue Expenditure | 41,25,494 |
| Non-Debt Capital Receipts | 1,18,397 |
| Capital Expenditure | 12,21,821 |
| Total Expenditure | 53,47,315 |
| Interest Payments | 14,03,972 |
| Grants for Creation of Capital Assets | 4,92,702 |
8.1 Budget 2026–27 Deficit Calculations
Revenue Deficit
Revenue Deficit = ₹5,92,344 Crore
Fiscal Deficit
Fiscal Deficit = ₹16,95,768 Crore
Primary Deficit
Primary Deficit = ₹2,91,796 Crore
Effective Revenue Deficit
Effective Revenue Deficit = ₹99,642 Crore
9. Union Budget 2026–27 – Deficit as Percentage of GDP
| Indicator | 2025–26 RE | 2026–27 BE |
|---|---|---|
| Fiscal Deficit | 4.4% | 4.3% |
| Revenue Deficit | 1.5% | 1.5% |
| Primary Deficit | 0.8% | 0.7% |
| Effective Revenue Deficit | సుమారు 0.6% | 0.3% |
| Central Government Debt | 56.1% | 55.6% |
BE = Budget Estimates; RE = Revised Estimates. శాతాలు సంబంధిత ఆర్థిక సంవత్సరం Nominal GDP ఆధారంగా ఉన్నాయి.
Graph 1: Union Budget Deficit Ratios – 2026–27
Union Budget 2026–27, Budget Estimates.
10. Fiscal Deficit Trend – 2025–26 RE vs 2026–27 BE
Fiscal Deficit-to-GDP Ratio 2025–26 REలో 4.4% కాగా 2026–27 BEలో 4.3%గా అంచనా వేశారు.
Graph 2: Fiscal Deficit Ratio Comparison
RE and BE are estimates, not final audited actuals.
10.1 Percentage Point Reduction
Reduction = 0.1 Percentage Point
Fiscal Deficit Ratio తగ్గడం, Fiscal Deficit Amount రూపాయల్లో తప్పనిసరిగా తగ్గిందని అర్థం కాదు. Nominal GDP పెరుగుదల కూడా ఈ నిష్పత్తిని ప్రభావితం చేస్తుంది.
11. Latest Fiscal Deficit Data – April to August 2026
Controller General of Accounts (CGA) సెప్టెంబర్ 30, 2026న విడుదల చేసిన Monthly Accounts ప్రకారం:
| Indicator | April–August 2026 |
|---|---|
| Revenue Receipts | ₹12,92,470 Crore |
| Non-Debt Capital Receipts | ₹75,239 Crore |
| Total Expenditure | ₹20,77,958 Crore |
| Fiscal Deficit | ₹7,10,249 Crore |
| Revenue Deficit | ₹2,75,539 Crore |
| Primary Deficit | ₹1,95,439 Crore |
11.1 Fiscal Deficit Utilisation
Fiscal Deficit Utilisation ≈ 41.9%
Graph 3: Fiscal Deficit Utilisation – August 2026
April–August 2026 provisional actual = ₹7,10,249 Crore.
This is not a full-year outcome.
Monthly Fiscal Deficitలో ఆదాయం, వ్యయం జరిగే సమయాల మధ్య తేడాలు ప్రభావం చూపుతాయి. కాబట్టి మొదటి ఐదు నెలల పురోగతిని ఆధారంగా చేసుకుని మొత్తం సంవత్సరపు తుది Fiscal Deficitను నేరుగా అంచనా వేయరాదు.
12. Fiscal Responsibility and Budget Management Act (FRBM Act)
భారతదేశంలో ప్రభుత్వ ఆర్థిక క్రమశిక్షణను (Fiscal Discipline) బలోపేతం చేయడానికి Fiscal Responsibility and Budget Management Act, 2003 రూపొందించబడింది.
12.1 FRBM Full Form
Fiscal Responsibility and Budget Management.
12.2 FRBM Act లక్ష్యాలు
- Fiscal Discipline.
- Fiscal Transparency.
- Debt Sustainability.
- Prudent Borrowing.
- Medium-Term Fiscal Planning.
- Macroeconomic Stability.
12.3 FRBM Act Timeline
- 2003 – FRBM Act.
- 2004 – FRBM Rules అమలులోకి వచ్చాయి.
- 2012 – Effective Revenue Deficitకు సంబంధించిన సవరణలు.
- 2018 – Fiscal Frameworkలో ముఖ్యమైన సవరణలు.
12.4 Historical Fiscal Deficit Target
FRBMలో వివిధ దశల్లో కేంద్ర ప్రభుత్వ Fiscal Deficitను GDPలో 3% స్థాయికి తగ్గించే లక్ష్యం ప్రాధాన్యం పొందింది.
అయితే Budget 2026–27లో ప్రకటించిన Fiscal Deficit Target 4.3% of GDP. చారిత్రక 3% లక్ష్యాన్ని 2026–27 Budget Targetగా రాయకూడదు.
12.5 2026–27 Fiscal Consolidation Strategy
కేంద్ర ప్రభుత్వం Fiscal Deficit Ratioతో పాటు Central Government Debt-to-GDP Ratio తగ్గించే దిశగా ప్రణాళిక ప్రకటించింది.
Budget 2026–27లో Central Government Debt-to-GDP Ratio 55.6%గా అంచనా వేయబడింది. 2030–31 నాటికి సుమారు 50% (±1 percentage point) స్థాయికి చేరుకోవాలనే లక్ష్యం ప్రకటించబడింది.
13. Fiscal Consolidation – ఆర్థిక సమీకరణ
ప్రభుత్వ ఆర్థిక లోటు, రుణభారాన్ని స్థిరమైన స్థాయిలో ఉంచేలా రాబడులు, వ్యయం, రుణ నిర్వహణలో చేసే చర్యలను Fiscal Consolidation అంటారు.
13.1 Fiscal Consolidation Measures
- Improving Tax Compliance.
- Broadening the Tax Base.
- Expenditure Efficiency.
- Better Subsidy Targeting.
- Prudent Borrowing.
- Improving Public Investment Quality.
- Debt Management.
13.2 Fiscal Consolidation vs Fiscal Austerity
Fiscal Consolidation అంటే తప్పనిసరిగా అన్ని ప్రభుత్వ వ్యయాలను తగ్గించడం కాదు. ఆదాయాన్ని పెంచడం, వ్యయ సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచడం, అనుత్పాదక వ్యయాన్ని తగ్గించడం వంటి చర్యలు కూడా ఇందులో భాగం.
14. Fiscal Deficit and Government Borrowings
ప్రభుత్వానికి Fiscal Deficit ఏర్పడినప్పుడు Financing అవసరం వస్తుంది.
14.1 Financing Sources
- Market Borrowings.
- Treasury Bills.
- Small Savings-related Financing.
- External Financing.
- Other Liabilities and Cash Balance Adjustments.
14.2 Gross Borrowings vs Net Borrowings
Gross Borrowingsలో కొత్తగా సేకరించిన మొత్తం రుణం ఉంటుంది. Net Borrowingsలో రుణాల తిరిగి చెల్లింపుల తరువాత మిగిలే నికర రుణ సమీకరణను పరిగణిస్తారు.
14.3 Public Debt
ప్రభుత్వం గతంలో తీసుకున్న రుణాల వల్ల చెల్లించాల్సిన Outstanding Liabilitiesలో సంబంధిత భాగాన్ని Public Debt అంటారు.
Fiscal Deficit ఒక Flow Variable; Government Debt ఒక Stock Variable.
15. Fiscal Deficit ప్రభావాలు (Effects of Fiscal Deficit)
15.1 Positive Effects
ప్రభుత్వం రుణ వనరులను మౌలిక వసతులు, విద్య, ఆరోగ్యం, ఉత్పాదక పెట్టుబడులకు ఉపయోగిస్తే దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక వృద్ధికి సహకరించవచ్చు.
15.2 Potential Risks
- Higher Interest Burden.
- Debt Sustainability Concerns.
- Crowding Out of Private Investment.
- Inflationary Pressures under Certain Conditions.
- Reduced Fiscal Space.
15.3 Crowding-Out Effect
ప్రభుత్వ రుణ అవసరాలు పెరగడం వల్ల కొన్ని పరిస్థితుల్లో Interest Ratesపై ఒత్తిడి పెరిగి Private Investment తగ్గే అవకాశాన్ని Crowding Out అంటారు.
15.4 Crowding-In Effect
ప్రభుత్వ Infrastructure Investment ప్రైవేటు రంగ ఉత్పాదకతను, పెట్టుబడి అవకాశాలను పెంచితే Crowding In Effect ఏర్పడవచ్చు.
16. Fiscal Deficit and Inflation
Fiscal Deficit నేరుగా ప్రతి సందర్భంలో Inflationను పెంచుతుందని చెప్పలేం.
ప్రభుత్వ వ్యయ స్వరూపం, Financing Method, Aggregate Demand, Supply Capacity, Monetary Policy వంటి అంశాలు ద్రవ్యోల్బణంపై ప్రభావాన్ని నిర్ణయిస్తాయి.
16.1 Fiscal Deficit and Aggregate Demand
17. Debt Sustainability – రుణ స్థిరత్వం
ప్రభుత్వ రుణాలను దీర్ఘకాలంలో నిర్వహించగల సామర్థ్యాన్ని Debt Sustainability అంటారు.
17.1 Debt-to-GDP Ratio
17.2 Debt Dynamics
Debt Ratio మార్పును Interest Rate, Nominal GDP Growth, Primary Balance, ఇతర Debt-creating Flows ప్రభావితం చేస్తాయి.
సాధారణ Debt Dynamics నమూనా:
ఇది సులభీకరించిన సూత్రం. Interest Rate, Growth Rateలను decimal unitsలో ఉపయోగించి, అవసరమైనప్పుడు Stock-Flow Adjustmentsను కూడా పరిగణించాలి.
17.3 Debt Trap
గత రుణాలపై వడ్డీ చెల్లింపులు, కొత్త రుణ అవసరాలు పరస్పరం పెరిగి రుణభారం నుంచి బయటపడటం కష్టమయ్యే పరిస్థితిని Debt Trap అంటారు.
18. Andhra Pradesh Budget 2026–27 – APPSC Special
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 14 ఫిబ్రవరి 2026న 2026–27 రాష్ట్ర బడ్జెట్‌ను ప్రవేశపెట్టింది. రాష్ట్ర బడ్జెట్‌లో Fiscal Deficit, Revenue Deficit, Primary Deficit, GSDPతో వాటి నిష్పత్తులు ముఖ్యమైనవి.
18.1 Andhra Pradesh Budget Estimates
| Indicator | 2026–27 BE |
|---|---|
| Projected GSDP | ₹19,75,073 Crore |
| Expenditure excluding Debt Repayment | ₹3,10,058 Crore |
| Receipts excluding Borrowings | ₹2,34,190 Crore |
| Fiscal Deficit | ₹75,868 Crore |
| Revenue Deficit | ₹22,003 Crore |
| Primary Deficit | ₹38,588 Crore |
18.2 AP Fiscal Deficit Ratio
AP Fiscal Deficit ≈ 3.8% of GSDP
18.3 AP Revenue Deficit Ratio
AP Revenue Deficit ≈ 1.1% of GSDP
18.4 AP Primary Deficit Ratio
AP Primary Deficit ≈ 2.0% of GSDP
Graph 4: Andhra Pradesh Budget Deficit Ratios
Andhra Pradesh Budget 2026–27, Budget Estimates.
19. Andhra Pradesh – Budget 2025–26 RE vs 2026–27 BE
| Indicator | 2025–26 RE | 2026–27 BE |
|---|---|---|
| Fiscal Deficit (% of GSDP) | 4.6% | 3.8% |
| Revenue Deficit (% of GSDP) | 2.3% | 1.1% |
| Primary Deficit (% of GSDP) | 2.5% | 2.0% |
19.1 AP Fiscal Deficit Reduction
Reduction = 0.8 Percentage Point
19.2 AP Revenue Deficit Reduction
Reduction = 1.2 Percentage Points
19.3 AP Primary Deficit Reduction
Reduction = 0.5 Percentage Point
ఈ గణాంకాలు Budget Estimates మరియు Revised Estimates మధ్య పోలిక మాత్రమే. తుది audited actualsగా పరిగణించకూడదు.
20. Fiscal Deficit, Revenue Deficit – Frequently Confused Concepts
20.1 Revenue Deficit ఉన్నప్పుడు Fiscal Deficit తప్పనిసరిగా ఉంటుందా?
Revenue Deficit ఉండటం Fiscal Positionపై ఒత్తిడిని సూచిస్తుంది. అయితే ఇతర Capital Receipts, Capital Expenditure పరిస్థితులను బట్టి Fiscal Balance మారుతుంది.
20.2 Revenue Surplus ఉన్నా Fiscal Deficit ఉండవచ్చా?
అవును. Capital Expenditure అధికంగా ఉంటే Revenue Surplus ఉన్నప్పటికీ Fiscal Deficit ఉండవచ్చు.
20.3 Primary Deficit సున్నా అయితే ఏమి అర్థం?
Fiscal Deficit మొత్తం Interest Paymentsతో సమానంగా ఉందని అర్థం.
Fiscal Deficit = Interest Payments
20.4 Fiscal Deficit మరియు Public Debt మధ్య తేడా
Fiscal Deficit – ఒక నిర్దిష్ట కాలంలోని Flow Variable.
Public Debt – నిర్దిష్ట తేదీ నాటికి ఉన్న Stock Variable.
21. Previous Year Question Concepts
ఈ విభాగంలోని ప్రశ్నలు ప్రభుత్వ బడ్జెట్, లోటు సూత్రాలు, రుణభారం, FRBM వంటి పోటీ పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన భావనలను అభ్యసించడానికి రూపొందించబడ్డాయి. ఖచ్చితమైన అసలు ప్రశ్న సంఖ్యలు ధృవీకరించబడనందున వీటిని అసలు ప్రశ్నలుగా పేర్కొనడం లేదు.
PYQ-Oriented Q1: Fiscal Deficit ఏది?
A) Revenue Expenditure − Revenue Receipts
B) Total Expenditure − Non-Debt Receipts
C) Fiscal Deficit − Interest Payments
D) Tax Revenue − Non-Tax Revenue
Answer: B) Total Expenditure − Non-Debt Receipts
PYQ-Oriented Q2: Primary Deficitను ఎలా లెక్కిస్తారు?
A) Fiscal Deficit − Interest Payments
B) Revenue Deficit + Taxes
C) Total Receipts − Total Expenditure
D) GDP − Public Debt
Answer: A) Fiscal Deficit − Interest Payments
PYQ-Oriented Q3: FRBM Act యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం ఏది?
A) Fiscal Discipline
B) Population Control
C) Exchange Rate Fixing
D) Agricultural Pricing
Answer: A) Fiscal Discipline
22. Practice MCQs – 30 Important Questions
Q1. Revenue Deficit Formula ఏది?
A) Revenue Expenditure − Revenue Receipts
B) Total Expenditure − Borrowings
C) Fiscal Deficit − Interest Payments
D) GDP − GNP
Answer: A
Q2. Fiscal Deficit Formula ఏది?
A) Revenue Deficit − Capital Expenditure
B) Total Expenditure − Non-Debt Receipts
C) Interest Payments − Borrowings
D) Total Revenue − GDP
Answer: B
Q3. Primary Deficit Formula ఏది?
A) Fiscal Deficit + Interest Payments
B) Fiscal Deficit − Interest Payments
C) Revenue Deficit − Capital Expenditure
D) Public Debt − GDP
Answer: B
Q4. Effective Revenue Deficit Formula ఏది?
A) Revenue Deficit − Grants for Creation of Capital Assets
B) Revenue Deficit + Borrowings
C) Primary Deficit + GDP
D) Fiscal Deficit − Taxes
Answer: A
Q5. Revenue Expenditure = ₹800 Crore, Revenue Receipts = ₹600 Crore అయితే Revenue Deficit ఎంత?
A) ₹100 Crore B) ₹200 Crore C) ₹300 Crore D) ₹400 Crore
Answer: B) ₹200 Crore
Solution: 800 − 600 = 200.
Q6. Total Expenditure = ₹2000 Crore, Non-Debt Receipts = ₹1500 Crore అయితే Fiscal Deficit ఎంత?
A) ₹300 Crore B) ₹400 Crore C) ₹500 Crore D) ₹600 Crore
Answer: C) ₹500 Crore
Q7. Fiscal Deficit = ₹900 Crore, Interest Payments = ₹400 Crore అయితే Primary Deficit ఎంత?
A) ₹300 Crore B) ₹400 Crore C) ₹500 Crore D) ₹900 Crore
Answer: C) ₹500 Crore
Q8. Fiscal Deficit = ₹500 Crore, Interest Payments = ₹500 Crore అయితే Primary Deficit ఎంత?
A) ₹0 B) ₹500 Crore C) ₹1000 Crore D) −₹500 Crore
Answer: A) ₹0
Q9. Fiscal Deficit కంటే Interest Payments ఎక్కువగా ఉంటే ఏది ఏర్పడవచ్చు?
A) Primary Surplus B) Revenue Deficit Only C) Trade Deficit D) Current Account Deficit
Answer: A) Primary Surplus
Q10. Fiscal Deficit ఒక ఏ రకమైన Variable?
A) Stock B) Flow C) Constant D) Price Index
Answer: B) Flow Variable
Q11. Public Debt సాధారణంగా ఏ రకమైన Variable?
A) Stock B) Flow C) Percentage Change D) Price Index
Answer: A) Stock Variable
Q12. FRBM పూర్తి రూపం ఏమిటి?
A) Fiscal Responsibility and Budget Management
B) Financial Revenue and Banking Management
C) Fiscal Reform and Borrowing Mechanism
D) Financial Reserve Budget Method
Answer: A
Q13. FRBM Act సంవత్సరం ఏది?
A) 1991 B) 2000 C) 2003 D) 2015
Answer: C) 2003
Q14. FRBM Rules ఏ సంవత్సరంలో అమలులోకి వచ్చాయి?
A) 2001 B) 2004 C) 2012 D) 2018
Answer: B) 2004
Q15. Effective Revenue Deficit ముఖ్యంగా ఏ Budgetలో ప్రవేశపెట్టబడింది?
A) 1991–92 B) 2000–01 C) 2012–13 D) 2026–27
Answer: C) 2012–13
Q16. Union Budget 2026–27 Fiscal Deficit Target ఎంత?
A) 3.3% B) 4.3% C) 5.3% D) 6.3%
Answer: B) 4.3% of GDP
Q17. Union Budget 2026–27 Revenue Deficit ఎంత?
A) 0.5% B) 1.5% C) 2.5% D) 3.5%
Answer: B) 1.5% of GDP
Q18. Union Budget 2026–27 Primary Deficit ఎంత?
A) 0.3% B) 0.7% C) 1.5% D) 2.0%
Answer: B) 0.7% of GDP
Q19. Union Budget 2026–27 Effective Revenue Deficit ఎంత?
A) 0.3% B) 0.7% C) 1.5% D) 4.3%
Answer: A) 0.3% of GDP
Q20. 2026–27 కేంద్ర Fiscal Deficit రూపాయల్లో సుమారు ఎంత?
A) ₹5.96 Lakh Crore
B) ₹10.96 Lakh Crore
C) ₹16.96 Lakh Crore
D) ₹22.96 Lakh Crore
Answer: C) ₹16.96 Lakh Crore
Q21. 2026–27 Union Budget Interest Payments సుమారు ఎంత?
A) ₹4.04 Lakh Crore
B) ₹8.04 Lakh Crore
C) ₹14.04 Lakh Crore
D) ₹20.04 Lakh Crore
Answer: C) ₹14.04 Lakh Crore
Q22. August 2026 చివరి వరకు Central Fiscal Deficit ఎంత?
A) ₹3,10,249 Crore
B) ₹5,10,249 Crore
C) ₹7,10,249 Crore
D) ₹9,10,249 Crore
Answer: C) ₹7,10,249 Crore
Q23. August 2026 వరకు Annual BEలో Fiscal Deficit utilisation ఎంత?
A) 21.9% B) 31.9% C) 41.9% D) 61.9%
Answer: C) 41.9%
Q24. Central Government Debt-to-GDP Ratio 2026–27 BE ఎంత?
A) 35.6% B) 45.6% C) 55.6% D) 65.6%
Answer: C) 55.6%
Q25. Andhra Pradesh 2026–27 Fiscal Deficit Target ఎంత?
A) 2.8% B) 3.8% C) 4.8% D) 5.8%
Answer: B) 3.8% of GSDP
Q26. Andhra Pradesh 2026–27 Revenue Deficit ఎంత?
A) 1.1% B) 2.1% C) 3.1% D) 4.1%
Answer: A) 1.1% of GSDP
Q27. Andhra Pradesh 2026–27 Primary Deficit ఎంత?
A) 1.0% B) 2.0% C) 3.0% D) 4.0%
Answer: B) 2.0% of GSDP
Q28. Andhra Pradesh 2026–27 GSDP Estimate సుమారు ఎంత?
A) ₹9.75 Lakh Crore
B) ₹14.75 Lakh Crore
C) ₹19.75 Lakh Crore
D) ₹24.75 Lakh Crore
Answer: C) ₹19.75 Lakh Crore
Q29. Crowding-Out Effect అంటే ఏమిటి?
A) Public Borrowing may reduce Private Investment under some conditions
B) Exports increase automatically
C) Inflation becomes zero
D) Population declines
Answer: A
Q30. Fiscal Consolidation ప్రధానంగా దేనికి సంబంధించినది?
A) Sustainable Public Finances
B) Population Census
C) Foreign Exchange Rate Fixing
D) Only Agriculture
Answer: A) Sustainable Public Finances
23. Chapter 9 – Important Formula Revision
24. Chapter 9 – Quick Revision Points
- Government Budget – Annual Financial Statement.
- Article 112 – Union Annual Financial Statement.
- Revenue Budget – Revenue Receipts and Revenue Expenditure.
- Capital Budget – Capital Receipts and Capital Expenditure.
- Revenue Deficit – Revenue Expenditure minus Revenue Receipts.
- Fiscal Deficit – Total Expenditure minus Non-Debt Receipts.
- Primary Deficit – Fiscal Deficit minus Interest Payments.
- Effective Revenue Deficit – Revenue Deficit minus Capital Asset Creation Grants.
- Fiscal Deficit – Flow Variable.
- Government Debt – Stock Variable.
- FRBM Act – 2003.
- FRBM Rules – 2004.
- Effective Revenue Deficit – Introduced in Budget 2012–13.
- Fiscal Consolidation – Sustainable Fiscal Management.
- Union Fiscal Deficit 2026–27 BE – 4.3% of GDP.
- Union Revenue Deficit 2026–27 BE – 1.5% of GDP.
- Union Primary Deficit 2026–27 BE – 0.7% of GDP.
- Union Effective Revenue Deficit 2026–27 BE – 0.3% of GDP.
- Union Fiscal Deficit Amount – ₹16,95,768 Crore.
- Union Interest Payments – ₹14,03,972 Crore.
- Central Government Debt Ratio 2026–27 BE – 55.6%.
- AP Fiscal Deficit 2026–27 BE – 3.8% of GSDP.
- AP Revenue Deficit 2026–27 BE – 1.1% of GSDP.
- AP Primary Deficit 2026–27 BE – 2.0% of GSDP.
- AP Projected GSDP 2026–27 – ₹19,75,073 Crore.
25. ముగింపు (Conclusion)
భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో Fiscal Deficit, Revenue Deficit, Primary Deficit ప్రభుత్వ ఆర్థిక పరిస్థితిని అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడే ప్రధాన సూచికలు.
Revenue Deficit సాధారణ రాబడులు, వ్యయాల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని తెలియజేస్తుంది. Fiscal Deficit ప్రభుత్వం సమకూర్చుకోవలసిన Net Financing Requirementను సూచిస్తుంది. Primary Deficit గత రుణాలపై వడ్డీ భారాన్ని తొలగించిన తరువాత ఉన్న లోటును సూచిస్తుంది.
APPSC Assistant Director Economics పరీక్ష కోసం Budget Components, Deficit Formulas, Effective Revenue Deficit, FRBM Act, Fiscal Consolidation, Debt Sustainability, Union Budget 2026–27, Andhra Pradesh Budget 2026–27 గణాంకాలను ముఖ్యంగా అధ్యయనం చేయాలి.
తదుపరి అధ్యాయం: Chapter 10 – NITI Aayog and Government Policies (నీతి ఆయోగ్ మరియు ప్రభుత్వ ఆర్థిక విధానాలు).
APPSC Economics Telugu Notes, Indian Economy Study Material, Previous Year Questions మరియు Practice MCQs కోసం ANU Results వెబ్‌సైట్‌ను సందర్శించండి.