Occupational Distribution and Demographic Changes in Telugu: భారతదేశంలో వృత్తిపరమైన జనాభా పంపిణీ (Occupational Distribution), ఆర్థిక రంగాలు (Economic Sectors), వృత్తి నిర్మాణం (Occupational Structure), నిర్మాణాత్మక మార్పులు (Structural Transformation), Lewis Dual Sector Model, జనాభా మార్పులు (Demographic Changes), శ్రామిక శక్తి (Labour Force), ఉపాధి సూచికలు (Employment Indicators), గ్రామీణ–పట్టణ ఉపాధి వ్యత్యాసాలు మరియు తాజా PLFS గణాంకాలను సమగ్రంగా అధ్యయనం చేద్దాం.
ఈ అధ్యాయం APPSC Assistant Director Economics, ASO, Group-1, Group-2 మరియు ఇతర పోటీ పరీక్షల కోసం రూపొందించబడింది.
1. వృత్తిపరమైన జనాభా పంపిణీ అంటే ఏమిటి? (Meaning of Occupational Distribution)
ఒక దేశంలోని పనిచేస్తున్న ప్రజలు వివిధ ఆర్థిక కార్యకలాపాలు లేదా వృత్తుల్లో ఎలా పంపిణీ అయ్యారో తెలియజేసే వ్యవస్థను Occupational Distribution అంటారు.
వృత్తిపరమైన జనాభా నిర్మాణం ద్వారా ఒక దేశం వ్యవసాయ ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ నుంచి పారిశ్రామిక, సేవల ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థగా ఎలా మారుతుందో తెలుసుకోవచ్చు.
Occupational Distribution ప్రాముఖ్యత
- ఆర్థికాభివృద్ధి స్థాయిని అర్థం చేసుకోవడం.
- వ్యవసాయంపై ఆధారపడే జనాభాను గుర్తించడం.
- పారిశ్రామికీకరణ (Industrialisation) స్థాయిని అంచనా వేయడం.
- సేవల రంగం (Services Sector) అభివృద్ధిని అధ్యయనం చేయడం.
- ఉత్పాదకత (Productivity), ఉపాధి అవకాశాలను పోల్చడం.
- Structural Transformationను అర్థం చేసుకోవడం.
2. వృత్తుల వర్గీకరణ (Classification of Occupations)
2.1 ప్రాథమిక వృత్తులు (Primary Occupations)
ప్రకృతి వనరులను నేరుగా ఉపయోగించి ఉత్పత్తి చేసే కార్యకలాపాలను Primary Occupations అంటారు.
- Agriculture – వ్యవసాయం.
- Animal Husbandry – పశుపోషణ.
- Fishing – మత్స్య సంపద.
- Forestry – అటవీ కార్యకలాపాలు.
- Mining and Quarrying – గనుల తవ్వకం.
Example: రైతులు, వ్యవసాయ కార్మికులు, మత్స్యకారులు, గనుల కార్మికులు.
2.2 ద్వితీయ వృత్తులు (Secondary Occupations)
ముడి పదార్థాలను వస్తువులుగా మార్చడం, భవనాలు, రహదారులు, ఇతర నిర్మాణాలు చేపట్టడం వంటి కార్యకలాపాలు Secondary Sectorకు చెందుతాయి.
- Manufacturing – తయారీ పరిశ్రమలు.
- Construction – నిర్మాణ రంగం.
- Electricity and Utilities – విద్యుత్, ఇతర ఉపయోగ సేవల ఉత్పత్తి.
Example: Textile Manufacturing, Automobile Manufacturing, Construction Workers.
2.3 తృతీయ వృత్తులు (Tertiary Occupations)
వస్తువులను ఉత్పత్తి చేయడం కన్నా ప్రధానంగా సేవలను అందించే కార్యకలాపాలు Tertiary Sectorలో ఉంటాయి.
- Banking and Insurance.
- Transport and Communication.
- Education and Healthcare.
- Trade and Tourism.
- Information Technology Services.
2.4 చతుర్థ వృత్తులు (Quaternary Occupations)
జ్ఞానం, పరిశోధన, సమాచారం, నూతన సాంకేతికతలపై ఆధారపడిన సేవలను Quaternary Activitiesగా వర్గీకరించే విశ్లేషణ పద్ధతులు ఉన్నాయి.
- Research and Development.
- Data Analytics.
- Scientific Research.
- Knowledge Management.
- Advanced Information Services.
గమనిక: భారత అధికారిక మూడు రంగాల వర్గీకరణలో ఇలాంటి కార్యకలాపాలు సాధారణంగా Services Sectorలోనే చేరుతాయి.
2.5 Quinary Occupations
అత్యున్నత నిర్ణయాధికారం, విధాన రూపకల్పన, నాయకత్వ స్థాయి సేవలను కొన్ని ఆర్థిక భూగోళశాస్త్ర వర్గీకరణల్లో Quinary Activities అంటారు.
Example: High-level Policy Making, Strategic Leadership, Top-level Institutional Decision Making.
3. భారతదేశ Census ప్రకారం కార్మికుల వర్గీకరణ (Census Classification of Workers)
భారత జనగణన (Census of India)లో కార్మికులను వారు ఆర్థిక కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్న కాలం ఆధారంగా వర్గీకరిస్తారు.
3.1 Main Workers – ప్రధాన కార్మికులు
జనగణనకు ముందు ఒక సంవత్సరం కాలంలో ఆరు నెలలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కాలం ఆర్థిక కార్యకలాపాల్లో పాల్గొన్నవారిని Main Workers అంటారు.
3.2 Marginal Workers – ఉపాంత కార్మికులు
జనగణనకు ముందు ఒక సంవత్సరం కాలంలో ఆరు నెలల కంటే తక్కువ సమయం పనిచేసినవారిని Marginal Workers అంటారు.
3.3 Non-Workers – పనిచేయనివారు
జనగణన నిర్దిష్ట Reference Periodలో ఆర్థిక ఉత్పాదక కార్యకలాపాల్లో పాల్గొననివారిని Non-Workersగా వర్గీకరిస్తుంది.
3.4 Census Industrial Classification
జనగణనలో కార్మికులను వారి ప్రధాన కార్యకలాపాల ఆధారంగా ఈ నాలుగు వర్గాల్లో వర్గీకరిస్తారు.
- Cultivators – స్వంత, అద్దె లేదా ఇతర అనుమతితో సాగు నిర్వహించే రైతులు.
- Agricultural Labourers – ఇతరుల భూములపై వేతనం లేదా వాటాకు పనిచేసే వ్యవసాయ కార్మికులు.
- Household Industry Workers – గృహ ఆధారిత పరిశ్రమల్లో పనిచేసేవారు.
- Other Workers – మిగిలిన ఆర్థిక కార్యకలాపాల కార్మికులు.
4. వృత్తి నిర్మాణం మరియు ఆర్థికాభివృద్ధి (Occupational Structure and Economic Development)
ఒక ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందుతున్నప్పుడు వివిధ రంగాల్లో ఉపాధి, ఉత్పత్తి వాటాలు మారుతుంటాయి.
Developing Economies
అనేక అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో వ్యవసాయ రంగంలో ఎక్కువ మంది ఉపాధి పొందుతున్నప్పటికీ ప్రతి కార్మికుడి సగటు ఉత్పాదకత తక్కువగా ఉండవచ్చు.
Developed Economies
అధిక ఆదాయ దేశాల్లో సాధారణంగా వ్యవసాయంలో ఉపాధి వాటా తక్కువగా, పరిశ్రమలు, సేవల్లో ఉపాధి వాటా ఎక్కువగా ఉంటుంది.
భారతదేశ ప్రత్యేకత
భారతదేశంలో సేవల రంగం జాతీయ GVAలో ప్రధాన వాటాను అందిస్తున్నప్పటికీ, వ్యవసాయ రంగం ఇంకా పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలకు ఉపాధి కల్పిస్తోంది.
5. నిర్మాణాత్మక మార్పులు (Structural Transformation)
ఆర్థిక వ్యవస్థలో వివిధ రంగాల ఉత్పత్తి వాటా, ఉపాధి వాటా మరియు ఉత్పాదకత మారడాన్ని Structural Transformation అంటారు.
Structural Transformation ప్రధాన లక్షణాలు
- వ్యవసాయ రంగంలో ఉపాధి వాటా క్రమంగా తగ్గడం.
- పారిశ్రామిక కార్యకలాపాల విస్తరణ.
- సేవల రంగం అభివృద్ధి చెందడం.
- గ్రామీణ ప్రాంతాల నుంచి పట్టణాలకు వలసలు.
- విద్య, సాంకేతికత, నైపుణ్యాల ప్రాధాన్యం పెరగడం.
- రంగాల మధ్య Labour Productivity వ్యత్యాసాలు తగ్గే అవకాశం.
Three-Sector Hypothesis
Allan Fisher, Colin Clark, Jean Fourastié వంటి ఆర్థికవేత్తల రచనలు ఆర్థికాభివృద్ధితో Primary, Secondary, Tertiary Sectors ప్రాధాన్యం ఎలా మారుతుందో వివరించాయి.
అభివృద్ధి క్రమంలో సాధారణంగా Primary Sector ప్రాధాన్యం తగ్గి, Secondary మరియు Tertiary Sectors ప్రాధాన్యం పెరుగుతుంది. అయితే ప్రతి దేశం ఇదే క్రమాన్ని అనుసరించాల్సిన అవసరం లేదు.
6. Lewis Dual Sector Model – లూయిస్ ద్విరంగ నమూనా
6.1 ప్రతిపాదించిన ఆర్థికవేత్త
W. Arthur Lewis 1954లో Economic Development with Unlimited Supplies of Labour అనే రచనలో ద్విరంగ అభివృద్ధి నమూనాను వివరించాడు.
6.2 నమూనాలోని రెండు రంగాలు
Traditional Sector: సంప్రదాయ వ్యవసాయ రంగం, తక్కువ ఉత్పాదకత, అధిక శ్రామికుల లభ్యత.
Modern Sector: ఆధునిక పారిశ్రామిక రంగం, మూలధన పెట్టుబడి, అధిక ఉత్పాదకత.
6.3 Lewis Model ముఖ్యమైన భావనలు
- Surplus Labour – అదనపు శ్రామికులు.
- Labour Transfer – వ్యవసాయం నుంచి ఆధునిక రంగానికి శ్రామికుల మార్పు.
- Capital Accumulation – మూలధన సమీకరణ.
- Profit Reinvestment – లాభాలను తిరిగి పెట్టుబడి చేయడం.
- Lewis Turning Point – మిగులు శ్రమ సరఫరా తగ్గి వేతనాలపై ఒత్తిడి పెరిగే దశ.
Graph 1: Lewis Dual Sector Model – Conceptual Flow
Lewis Model conceptual diagram. ఇది గణాంకాల ఆధారిత గ్రాఫ్ కాదు.
6.4 Lewis Model పరిమితులు (Limitations)
- వ్యవసాయంలో ప్రతి సందర్భంలో మిగులు శ్రమ ఉండకపోవచ్చు.
- పారిశ్రామిక రంగం అన్ని అదనపు కార్మికులను వెంటనే శోషించకపోవచ్చు.
- Skill Mismatch కారణంగా ఉపాధి మార్పు ఆలస్యం కావచ్చు.
- వలసలతో పట్టణ నిరుద్యోగం కూడా పెరగవచ్చు.
7. Disguised Unemployment – ప్రచ్ఛన్న నిరుద్యోగం
ఒక ఆర్థిక కార్యకలాపంలో అవసరానికి మించి కార్మికులు పనిచేస్తున్నప్పుడు, కొందరిని తొలగించినా మొత్తం ఉత్పత్తి తగ్గకపోతే Disguised Unemployment ఉందని అంటారు.
ఉదాహరణ
ఒక వ్యవసాయ క్షేత్రంలో ఐదుగురు కార్మికులు పనిచేస్తున్నారు. ముగ్గురితోనే అదే మొత్తం ఉత్పత్తిని సాధించగలిగితే మిగిలిన ఇద్దరి ఉపాంత ఉత్పాదకత (Marginal Productivity) ఆ పరిస్థితిలో సున్నాగా ఉండవచ్చు.
Marginal Product of Labour
Disguised Unemploymentను Underemploymentతో పూర్తిగా సమానంగా భావించకూడదు. Underemploymentలో పని గంటలు లేదా నైపుణ్యాల వినియోగం తగినంత లేకపోవడం కూడా ఉండవచ్చు.
8. భారతదేశంలో ఉపాధి స్థితుల వర్గీకరణ (Employment Status)
8.1 Self-Employed – స్వయం ఉపాధి
స్వంత వ్యాపారం, వ్యవసాయం, కుటుంబ సంస్థల నిర్వహణ ద్వారా పనిచేసే వ్యక్తులు.
8.2 Regular Wage/Salaried Employees
నిరంతర లేదా ఒప్పంద ఆధారిత జీతం, వేతనం కోసం పనిచేసే ఉద్యోగులు.
8.3 Casual Labour – రోజువారీ కార్మికులు
సాధారణంగా రోజువారీ లేదా తాత్కాలిక పనుల ఆధారంగా వేతనం పొందేవారు.
8.4 Formal and Informal Employment
Formal Employmentలో సాధారణంగా ఉద్యోగ భద్రత, రాతపూర్వక ఒప్పందాలు, సామాజిక భద్రత వంటి అంశాలు కనిపిస్తాయి. Informal Employmentలో అలాంటి రక్షణలు పరిమితంగా లేదా లేకుండా ఉండవచ్చు.
Formal Sectorలో పనిచేసే ప్రతి వ్యక్తి తప్పనిసరిగా Formal Employee అయి ఉండాల్సిన అవసరం లేదు.
9. భారతదేశ ఉపాధి గణాంకాలు – PLFS Annual Report 2025
Periodic Labour Force Survey (PLFS)ను National Statistical Office (NSO), Ministry of Statistics and Programme Implementation (MoSPI) నిర్వహిస్తుంది.
PLFS Annual Report 2025 ప్రకారం Manufacturing రంగంలో ఉపాధి వాటా పెరిగే ధోరణి కనిపించగా, Agriculture రంగంలో పనిచేసే కార్మికుల వాటా తగ్గింది.
Regular Wage/Salaried Employment వాటా 2024లో 22.4% నుంచి 2025లో 23.6%కి పెరిగింది.
Graph 2: Regular Wage/Salaried Employment Share
Source: PLFS Annual Report 2025; Usual Status (ps+ss), persons aged 15 years and above.
10. తాజా PLFS గణాంకాలు – September 2026
అక్టోబర్ 15, 2026న విడుదలైన PLFS Monthly Bulletin ప్రకారం భారతదేశంలో 15 సంవత్సరాలు, అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గల ప్రజల ఉపాధి సూచికలు ఇవి.
| Indicator | September 2026 |
|---|---|
| Labour Force Participation Rate (LFPR) | 55.5% |
| Worker Population Ratio (WPR) | 52.7% |
| Unemployment Rate (UR) | 5.0% |
| Female LFPR (Overall) | 34.6% |
| Rural Female LFPR | 38.9% |
| Urban Female LFPR | 25.9% |
| Urban WPR | 47.2% |
| Rural Female UR | 3.9% |
ఈ గణాంకాలు Current Weekly Status (CWS) విధానానికి చెందినవి. Annual PLFS Usual Statusతో నేరుగా కలిపి ఒకే seriesగా గ్రాఫ్ రూపొందించకూడదు.
Graph 3: PLFS Labour Market Indicators – September 2026
MoSPI PLFS September 2026, CWS, all-India, age 15+. These indicators have different denominators.
11. ఉపాధి సూచికల సూత్రాలు (Important Employment Formulas)
11.1 Labour Force
11.2 Labour Force Participation Rate (LFPR)
11.3 Worker Population Ratio (WPR)
11.4 Unemployment Rate (UR)
11.5 Labour Productivity
Value Added per Worker, Output per Hour Worked వంటి ప్రత్యేక కొలమానాలు కూడా ఉపయోగిస్తారు.
Numerical Example 1 – LFPR, WPR, UR
ఒక ప్రాంతంలోని 15+ జనాభా = 10,000; Employed = 5,200; Unemployed = 300 అని అనుకుందాం.
LFPR = (5500 / 10000) × 100 = 55%
WPR = (5200 / 10000) × 100 = 52%
UR = (300 / 5500) × 100 = 5.45%
Numerical Example 2 – Labour Productivity
ఒక పరిశ్రమలో 50 మంది కార్మికులు 1,000 యూనిట్ల ఉత్పత్తి చేస్తే:
Labour Productivity = 20 Units per Worker
12. గ్రామీణ, పట్టణ ఉపాధి వ్యత్యాసాలు (Rural–Urban Employment Differences)
12.1 Rural Employment
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో Agriculture, Allied Activities, Construction, Small Manufacturing, Self-Employment ముఖ్యమైన ఉపాధి వనరులు.
12.2 Urban Employment
పట్టణ ప్రాంతాల్లో Manufacturing, Trade, Services, IT, Banking, Construction, Transport వంటి రంగాలు ముఖ్యమైనవి.
12.3 Rural–Urban Migration
ఉపాధి, వేతనాలు, విద్య, ఆరోగ్య సేవలు వంటి అవకాశాల కోసం గ్రామీణ ప్రాంతాల నుంచి పట్టణ ప్రాంతాలకు జరిగే వలసలను Rural–Urban Migration అంటారు.
Push Factors
- Low Agricultural Income.
- Seasonal Unemployment.
- Limited Rural Employment.
- Natural Disasters.
Pull Factors
- Higher Wages.
- Industrial Employment.
- Education and Healthcare.
- Better Infrastructure.
13. జనాభా మార్పులు (Demographic Changes)
జననాలు, మరణాలు, వలసలు, వయస్సు నిర్మాణంలో జరిగే మార్పులు దేశ Labour Supply, Employment, Economic Developmentపై ప్రభావం చూపుతాయి.
13.1 Birth Rate
జననాల రేటు పెరగడం వల్ల భవిష్యత్‌లో Working-Age Population పెరిగే అవకాశం ఉంటుంది. కానీ ఇది దీర్ఘకాలిక ప్రక్రియ.
13.2 Death Rate
మరణాల రేటు తగ్గడం వల్ల Life Expectancy, జనాభా వయస్సు నిర్మాణం మారుతాయి.
13.3 Migration
వలసలు ప్రాంతీయ Labour Supply, Urbanisation, Wage Levels, Housing Demandను ప్రభావితం చేస్తాయి.
13.4 Ageing Population
వృద్ధుల జనాభా వాటా పెరిగితే Pension Systems, Healthcare, Long-Term Care, Labour Supplyపై ప్రభావం పడవచ్చు.
13.5 Demographic Dividend
Working-Age Population వాటా పెరిగినప్పుడు తగిన ఉపాధి, నైపుణ్యాలు, పెట్టుబడులు ఉంటే దేశానికి లభించే సంభావ్య ఆర్థిక ప్రయోజనాన్ని Demographic Dividend అంటారు.
14. జనాభా మార్పులు మరియు ఆర్థికాభివృద్ధి మధ్య సంబంధం
జనాభా నిర్మాణం, వృత్తిపరమైన పంపిణీ, ఆర్థికాభివృద్ధి ఒకదానితో మరొకటి సంబంధం కలిగి ఉంటాయి.
Positive Effects
- Labour Force Expansion.
- Human Capital Development.
- Productivity Growth.
- Market Expansion.
- Innovation and Entrepreneurship.
Potential Challenges
- Unemployment.
- Skill Mismatch.
- Rural–Urban Inequality.
- Urban Congestion.
- Pressure on Infrastructure.
15. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రత్యేక అంశాలు (Andhra Pradesh Special)
ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆర్థిక వ్యవస్థలో Agriculture, Horticulture, Fisheries, Aquaculture, Food Processing, Manufacturing, Trade, Tourism, IT మరియు ఇతర సేవల రంగాలకు ప్రాధాన్యం ఉంది.
15.1 APలో Primary Sector
- Paddy Cultivation.
- Horticulture.
- Animal Husbandry.
- Fisheries and Aquaculture.
15.2 APలో Secondary Sector
- Food Processing.
- Pharmaceuticals.
- Automobile and Engineering Industries.
- Construction.
15.3 APలో Tertiary Sector
- Trade and Commerce.
- Transport and Logistics.
- Tourism.
- Education and Healthcare.
- Information Technology.
15.4 AP ఆర్థిక విశ్లేషణలో చూడాల్సిన గణాంకాలు
- Sector-wise GSVA.
- Workers by Industry.
- LFPR, WPR, UR.
- District-wise Employment.
- Rural–Urban Employment.
- Female Labour Force Participation.
ఆంధ్రప్రదేశ్ తాజా శాతం గణాంకాలను విశ్లేషించేటప్పుడు PLFS, AP Socio-Economic Surveyలో ఉపయోగించిన Reference Period, Survey Methodology ఒకేలా ఉన్నాయో పరిశీలించాలి.
16. APPSC Previous Year Questions – PYQ
PYQ 1 – ASO Subject Paper, 2024
Question: తమ పని కోసం సహజ వనరుల మీద నేరుగా ఆధారపడే కార్మికులు ఏ వృత్తి వర్గంలోకి వస్తారు?
A) Secondary Occupational Structure
B) Tertiary Occupational Structure
C) Primary Occupational Structure
D) Quaternary Occupational Structure
Answer: C) Primary Occupational Structure
Explanation: Agriculture, Forestry, Fishing, Mining వంటి ప్రకృతి ఆధారిత కార్యకలాపాలు Primary Occupational Structureలో ఉంటాయి.
PYQ 2 – ASO Subject Paper, 2024
Question: CRR పెరిగినప్పుడు బ్యాంకుల రుణ సామర్థ్యంపై ఎలాంటి ప్రభావం ఉంటుంది?
A) Increase B) Decrease C) No Change D) Doubles
Answer: B) Decrease
Explanation: ఇది Monetary Policyకి సంబంధించిన PYQ. ఇతర పరిస్థితులు ఒకేలా ఉన్నప్పుడు CRR పెరిగితే బ్యాంకుల దగ్గర రుణాలకు అందుబాటులో ఉండే నిధులు తగ్గుతాయి.
PYQ Note: రెండో ప్రశ్న Occupational Distributionకు నేరుగా సంబంధించినది కాదు. ఉపాధి, ఆర్థిక కార్యకలాపాలపై ద్రవ్య విధాన ప్రభావాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి సంబంధిత అంశంగా చేర్చబడింది.
17. Practice MCQs
క్రింది ప్రశ్నలు Occupational Structure, Economic Sectors, Employment, Labour Productivity, Demographic Changes వంటి పరీక్షా అంశాలపై రూపొందించిన Practice MCQs.
Q1. Occupational Structure ప్రధానంగా దేనిని సూచిస్తుంది?
A) Population Density
B) Distribution of Workers by Occupation
C) Birth Rate
D) Inflation Rate
Answer: B) Distribution of Workers by Occupation
Q2. కింది వాటిలో Primary Occupation ఏది?
A) Banking B) Manufacturing C) Fishing D) Teaching
Answer: C) Fishing
Q3. Construction ఏ ప్రధాన Economic Sectorలోకి వస్తుంది?
A) Primary B) Secondary C) Tertiary D) Quinary
Answer: B) Secondary Sector
Q4. Lewis Dual Sector Model ప్రతిపాదించిన ఆర్థికవేత్త ఎవరు?
A) Keynes B) Friedman C) W. Arthur Lewis D) Adam Smith
Answer: C) W. Arthur Lewis
Q5. Lewis Model మొదట ప్రచురించబడిన సంవత్సరం ఏది?
A) 1936 B) 1947 C) 1954 D) 1991
Answer: C) 1954
Q6. Disguised Unemployment సాధారణంగా ఏ రంగంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది?
A) Agriculture B) Banking C) Aviation D) Foreign Exchange
Answer: A) Agriculture
Q7. Structural Transformationలో ప్రధానంగా ఏమి జరుగుతుంది?
A) జనాభా మాత్రమే తగ్గుతుంది
B) Sectoral Employment and Output Shares Change
C) ద్రవ్యోల్బణం సున్నా అవుతుంది
D) అన్ని పరిశ్రమలు మూతపడతాయి
Answer: B) Sectoral Employment and Output Shares Change
Q8. Census Main Worker నిర్వచనానికి సంబంధించిన కనీస పని కాలం ఎంత?
A) 1 Month B) 3 Months C) 6 Months D) 12 Months
Answer: C) 6 Months
Q9. ఒక వ్యక్తి గత సంవత్సరంలో 4 నెలలు మాత్రమే పనిచేస్తే Census ప్రకారం ఏ వర్గంలోకి రావచ్చు?
A) Main Worker B) Marginal Worker C) Employer Only D) Regular Employee
Answer: B) Marginal Worker
Q10. Labour Forceలో ఎవరు ఉంటారు?
A) Employed Only
B) Unemployed Only
C) Employed + Unemployed
D) Total Population
Answer: C) Employed + Unemployed
Q11. WPR పూర్తి రూపం ఏమిటి?
A) Worker Population Ratio
B) Wage Production Rate
C) Working Poverty Ratio
D) Workforce Payment Rate
Answer: A) Worker Population Ratio
Q12. Unemployment Rate సూత్రం ఏది?
A) Unemployed / Labour Force × 100
B) Unemployed / Total GDP × 100
C) Workers / GDP × 100
D) Labour Force / Workers × 100
Answer: A) Unemployed / Labour Force × 100
Q13. Population = 20,000; Labour Force = 12,000 అయితే LFPR ఎంత?
A) 40% B) 50% C) 60% D) 80%
Answer: C) 60%
Solution: (12,000 / 20,000) × 100 = 60%.
Q14. Labour Force = 8,000; Unemployed = 400 అయితే UR ఎంత?
A) 2% B) 4% C) 5% D) 8%
Answer: C) 5%
Solution: (400 / 8,000) × 100 = 5%.
Q15. Output = 2,400 Units; Workers = 60 అయితే Average Labour Productivity ఎంత?
A) 20 B) 30 C) 40 D) 60
Answer: C) 40 Units per Worker
Solution: 2,400 / 60 = 40.
Q16. కింది వాటిలో Quaternary Activityకి మంచి ఉదాహరణ ఏది?
A) Crop Harvesting B) Mining C) Scientific Research D) Fishing
Answer: C) Scientific Research
Q17. Demographic Dividend అంటే ఏమిటి?
A) Tax Revenue
B) Working-Age Population వల్ల లభించే సంభావ్య ఆర్థిక ప్రయోజనం
C) Foreign Debt
D) Fiscal Deficit
Answer: B) Working-Age Population వల్ల లభించే సంభావ్య ఆర్థిక ప్రయోజనం
Q18. Lewis Turning Point ప్రధానంగా దేనిని సూచిస్తుంది?
A) Inflation Reaches Zero
B) Surplus Labour Availability Becomes Limited
C) Population Becomes Zero
D) Exports Stop
Answer: B) Surplus Labour Availability Becomes Limited
Q19. భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో Labour Productivity తేడాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఏవి పోల్చాలి?
A) Sectoral Employment and Output Shares
B) Sex Ratio and Rainfall
C) Literacy and Exchange Rate Only
D) Imports and Census Year Only
Answer: A) Sectoral Employment and Output Shares
Q20. PLFS September 2026 ప్రకారం Overall UR (15+, CWS) ఎంత?
A) 3.0% B) 4.0% C) 5.0% D) 7.0%
Answer: C) 5.0%
18. Chapter 3 – Quick Revision
- Occupational Distribution – Distribution of Workers across Occupations.
- Primary Sector – Agriculture, Fishing, Forestry, Mining.
- Secondary Sector – Manufacturing, Construction.
- Tertiary Sector – Services.
- Quaternary Activities – Knowledge-intensive Activities.
- Structural Transformation – Change in Sectoral Output and Employment Shares.
- Lewis Dual Sector Model – 1954.
- Lewis Turning Point – End of Abundant Surplus Labour Supply.
- Disguised Unemployment – Redundant Labour with Little or No Marginal Contribution.
- Census Main Worker – At least 6 Months.
- Census Marginal Worker – Less than 6 Months.
- LFPR – Labour Force Participation Rate.
- WPR – Worker Population Ratio.
- UR – Unemployment Rate.
- PLFS – Periodic Labour Force Survey.
- NSO – National Statistical Office.
- MoSPI – Ministry of Statistics and Programme Implementation.
- September 2026 LFPR – 55.5%.
- September 2026 WPR – 52.7%.
- September 2026 UR – 5.0%.
- Regular Wage/Salaried Employment Share 2025 – 23.6% (Usual Status).
19. ముగింపు (Conclusion)
Occupational Distribution ఒక దేశ ఆర్థికాభివృద్ధి స్థాయిని అర్థం చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడే ముఖ్యమైన అంశం. Primary, Secondary, Tertiary Sectors మధ్య ఉపాధి పంపిణీ, Structural Transformation, Labour Productivity, Demographic Changes ఒకదానితో మరొకటి సంబంధం కలిగి ఉంటాయి.
భారతదేశంలో సేవల రంగం GVAలో ప్రధాన వాటా కలిగి ఉన్నప్పటికీ, వ్యవసాయ రంగం ఇప్పటికీ పెద్ద సంఖ్యలో కార్మికులకు జీవనాధారంగా ఉంది. అందువల్ల Skill Development, Labour Productivity, Employment Diversification, Inclusive Growth వంటి అంశాలు ఆర్థిక విధానాల్లో ప్రాధాన్యం కలిగి ఉన్నాయి.
APPSC Assistant Director Economics పరీక్ష కోసం Lewis Model, Occupational Classification, Census Main and Marginal Workers, LFPR, WPR, UR, Structural Transformation మరియు PLFS సూచికలను ముఖ్యంగా పునశ్చరణ చేయాలి.
తదుపరి అధ్యాయం: Chapter 4 – Poverty in India (భారతదేశంలో పేదరికం – నిర్వచనాలు, పేదరిక అంచనా కమిటీలు, Multidimensional Poverty, Poverty Alleviation Programmes, PYQs మరియు MCQs).
APPSC Economics Notes, Indian Economy in Telugu, Economics Previous Year Questions, Chapter-wise MCQs కోసం ANU Results వెబ్‌సైట్‌ను సందర్శించండి.